Ərəbgir (türk. Arapgir) — Türkiyənin Malatya vilayətinə daxil olan bələdiyyə və rayon. Rayonun ərazisi 987 km² təşkil etmiş, əhalisi isə 2022-ci il üzrə 9,964 n

Ərəbgir rayonunda 63 məhəllə var:

Ərəngir şəhəri əsasən kürdlər tərəfindən məskunlaşdırılmışdır. Rayon üzrə əhali sayına görə etnik tərkibdə türklər, kürdlər və ermənilər yer almışdır. Keçmişdə ermənilər türklərdən sonra ikinci ən böyük etnik qrup olmuş, əhalinin təxminən üçdə birini təşkil etmişdilər, lakin Birinci Dünya müharibəsi zamanı bu əhalinin böyük hissəsi məhv edilmişdir.

Ərəbgir rayonu kəndlərinin etnik tərkibi aşağıdakı kimi olmuşdur:

• Türk kəndləri: Aktaş, Alıçlı, Boğazlı, Budak, Çiğnir, Çimen, Düzce, Eski Arapgir, Eynir, Gözeli, Günyüzü, Kayakesen, Koruköy, Onar, Ormansırtı, Selamlı, Yeşilyayla, Yukarı Yabanlı
• Kürd kəndləri: Bostancık, Çakırsu, Deregezen, Esikli, Gebeli, Kaynak, Kazanç, Kılıçlı, Konducak, Pacalı, Pirali, Şağıluşağı, Sinikli, Sipahiuşağı, Sugeçti, Tarhan, Ulaçlı, Yaylacık, Yazılı
• Türk və kürd əhalisinin birgə yaşadığı kəndlər: Suçeyin, Taşdelen

1927-ci ildən Ərəbgirin əhali statistikalarında təsviri aşağıdakı kimidir:

Qeyd: Böyükşəhər bələdiyyəsi qanununa görə kəndlərə məhəllə statusu verildiyinə görə kənd əhalisi 2013-cü ildən bəri cədvələ daxil edilməmişdir.

Müstəqil mənbələrin və dövri mətbuatın məlumatlarına görə, 1800–1830-cu illərdə Ərəbgirin əhalisi təxminən 15 min nəfər olmuş, onların 12 minini ermənilər təşkil etmişdir. 1830–1850-ci illərdə ümumi əhali sayı dəyişməz qalmış, lakin ermənilərin sayı 9 min nəfərə enmişdir.

Donald Kuotertin məlumatına görə, 1880-ci illərdə Ərəbgir 4,802 müsəlman və 1,200 erməni ailəsindən ibarət olmuş, ümumi əhali sayı təxminən 29 min nəfər təşkil etmişdir. Bir başqa mənbəyə görə, XX əsrin əvvəllərində Ərəbgir bölgəsində 18.382 nəfər yaşayırdı. Mənbələr toxucular icması daxilində etnik qrupların payına dair fərqli məlumatlar təqdim etmişdir. Erməni əhalinin 1895-ci il Həmidiyyə qırğınları zamanı ciddi itkilərə məruz qaldığı bildirilmişdir. Bununla belə, Donald Kuotert qeyd etmişdir ki, 1896-cı ildə, iğtişaşlardan cəmi bir il sonra tekstil ixracının yenidən normal səviyyəyə qayıtması ya toxucuların hamısının müsəlmanlardan ibarət olduğunu, ya da erməni toxucuların iğtişaşlar zamanı az sayda öldürüldüyünü, köçürüldüyünü və ya fəaliyyətlərinin ciddi şəkildə pozulmadığını göstərmişdir.

Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Ərəbgirdə təxminən 9,523 erməni (1,300 ev) və 6,774 türk yaşamışdır. Bəzi mənbələrə görə, bu dövrdə şəhərin əhalisi təxminən 20,000 nəfər olmuş, onların yarısını ermənilər təşkil etmişdir. 1915-ci il Erməni soyqırımından sonra Ərəbgirin erməni əhalisinin böyük hissəsi qətlə yetirilmiş və ya deportasiya edilmişdir. Orta Şərqə Texniki Universitetinin Nejat Göyüncə istinad edən araşdırmasına əsasən, 1911-ci ildə şəhərin əhalisi təxminən 20 min nəfər olmuş, onların yarıdan çoxunu erməni xristianlar, qalan hissəsini isə müsəlmanlar təşkil etmişdir.

1919-cu ilə qədər geri qayıdanlar hesabına Ərəbgirin erməni əhalisi 3 min nəfərə çatmışdır. 1922-ci ildə 800 erməni Ərəbgir şəhərinə qayıtmışdır, lakin kamalçı hakimiyyət orqanlarının təqiblərinə tab gətirə bilməyən bir çoxları Sovet Ermənistanına köçməyə məcbur olmuş, burada 1925-ci ildə hazırda İrəvanın rayonlarından biri olan Nor-Arabkir qəsəbəsini salmışdır. 1945-ci ildə şəhərin 6,684 sakini arasında ermənilərin sayı təxminən 600 nəfər təşkil etmişdir, lakin 1946-cı ildən sonra qalan ermənilərin əksəriyyəti Suriyaya və Malatyaya köçmüş, şəhərdə təxminən 200 erməni qalmışdır.

Rayonun ən mühüm tarixi abidələri sırasında Ərəbgir Ulu məscidi yer almışdır. Bu abidənin XIV əsrə aid olduğu ehtimal edilmişdir. Yeni məscidin Ağqoyunlular dövründə (1389–1551-ci illər) inşa edildiyi bildirilmişdir. Cəfər Paşa məscidi 1694-cü ildə Cəfər Paşa tərəfindən tikdirilmişdir. Mirliva Əhməd Paşa məscidi (indiki adı ilə Çarşı məscidi) Mirliva Əhməd Paşa tərəfindən inşa etdirilmiş və XVII əsrə aid olmuşdur. Gömrükçü Osman Paşa məscidi 1823-cü və ya 1824-cü ildə tikilmişdir. Çobanlı məscidinin inşa tarixi 1893-cü il kimi məlum olmuşdur. Bundan başqa, Molla Əyyub məscidi, Osman Paşa məscidi və Çarşı hamamı da rayonda mövcud olan digər tarixi abidələr sırasında göstərilmişdir.

Rayon mərkəzi və kəndlər daxil olmaqla ümumilikdə 54 məscid mövcud olmuşdur. Təkcə rayon mərkəzində 21 tarixi məscid yerləşmişdir. Ən qədim dini tikililər sırasında 683 illik Miri-Liva Əhməd Paşa məscidi (Müərris Mustafa Əfəndi məscidi) və 1334-cü ildə inşa edildiyi ehtimal edilən Ərəbgir Ulu məscidi göstərilmişdir. Bundan əlavə, dəqiq sayı hələ müəyyən edilməyən Onar məhəlləsində yerləşən 800 illik Böyük Ocaq Cəm evi və Taşdelen məhəlləsində yerləşən digər cəmevi ilə birlikdə rayonda ümumilikdə iki cəm evinin mövcud olduğu qeyd edilmişdir.

XIX əsrin ortalarında köhnə Ərəbgir tərk edilmiş və indiki ərazisinə köçürülmüşdür. Buna görə də yüksək sənət dəyərinə malik çoxsaylı tarixi tikililər köhnə Ərəbgir ərazisində qalmışdır. Bu tarixi abidələrin böyük hissəsinin yararsız vəziyyətdə olduğu müşahidə edilmişdir. Köhnə Ərəbgir ərazisində yerləşən Xanəgah, Cəfər Paşa məscidi, Osman Paşa hamamı, Çarşı hamamı, Miran çayı sahilindəki Xarab Bazar xarabalıqları, Bərəngə dərəsi boyunca uzanan vadi və Qaynarca görməli yerlər sırasında göstərilmişdir. Ərəbgir rayonundan 15 kilometr məsafədə yerləşən Onar kəndində qədim Roma dövrünə aid 18 qaya məzarı mövcud olmuşdur. 28 aprel 2011-ci ildə bu qaya məzarları I dərəcəli arxeoloji sit ərazisi elan edilmişdir. Həmin kənddə, həmçinin 1224-cü ildə inşa edilmiş və tarixdə məlum olan ən qədim cəm evinin yerləşdiyi qeyd edilmişdir. Müasir dövrdə Meydan körpüsü, Gömrükçü Osman Paşa məscidi, Millət xanı və Çobanlı konağı bərpa olunaraq turizm dövriyyəsinə cəlb edilmişdir.

Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl Ərəbgir şəhərində yeddi erməni apostol kilsəsi mövcud olmuşdur. Bunlara kafedral ilə qarışdırılmamalı olan Müqəddəs Tanrı Anası kilsəsi, Maarifçi Qriqori kilsəsi, Müqəddəs Gevorq kilsəsi, Müqəddəs Akop kilsəsi, Müqəddəs Nşan kilsəsi, Müqəddəs Filipp Arakel kilsəsi və Müqəddəs Sarkis kilsəsi daxil olmuşdur. Bununla yanaşı, şəhərdə bir katolik Müqəddəs Xilaskarlar kilsəsi və bir protestant Cuqran kilsəsi də fəaliyyət göstərmişdir. Müharibədən əvvəlki Ərəbgirdən günümüzə çox az hissə çatmışdır, ermənimənşəli olduğu bilinən bəzi qədim yaşayış evləri qorunub saxlanılmışdır. Şəhər ərazisində, həmçinin bir qalaya aid xarabalıqlar, bir neçə səlcuqi dövrünə aid məscid, qədim qəbiristanlıq və gümüş mədənlərinin qalıqları mövcud olmuşdur.

Ərəbgirdə keçirilən toy mərasimlərinin əsas xüsusiyyətləri musiqi, folklor və geniş süfrə mərasimləri olmuşdur. Xalq mahnıları və rəqslərinin geniş yayıldığı bu mərasimlərdə klarnet, cümbüş, skripka, nağara, dəf və darbuka kimi musiqi alətləri ifa edilmişdir. Toydan əvvəl qız istəmə və nişan mərasimləri həyata keçirilmişdir. Ərəbgirə xas olan əsas adətlərdən biri xına və kabab gecəsi olmuşdur. Toyun birinci günü təşkil edilən bu mərasimdə bəy hamama aparılmış, daha sonra gəlin evindən gələn qonaqlarla birlikdə kabab süfrəsi açılmışdır. Yeməkdən sonra bəyin qaçması və sağdıc tərəfindən tutularaq geyindirilməsi adəti icra edilmişdir. Bütün mərasimlər musiqi müşayiəti ilə keçirilmişdir. Ardınca gəlin ata evindən çıxarılaraq yeni evinə aparılmış, bu zaman bəy gəlinin başına pul səpmiş və gəlinin ayağına qurban kəsilmişdir. Toyun ikinci günü gəlinin qohumları və bəyin dəvətliləri tərəfindən "üz açma" adlanan mərasim həyata keçirilmiş, bu zaman gəlinə müxtəlif hədiyyələr təqdim edilmiş və toy mərasimi başa çatmışdır.

İlk dəfə 1970-ci ildə təşkil edilən Ərəbgir Bağbozumu Şənliklərinin əsas məqsədləri rayonun tanıdılması, sosial və iqtisadi canlanmanın təmin edilməsi, xaricdə yaşayan həmyerlilərin bir araya gətirilməsi, mədəni xüsusiyyətlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi, yerli iqtisadiyyata töhfə verilməsi və Ərəbgirin məşhur qara üzümünün ölkə miqyasında tanıdılaraq üzümçülüyün təşviq edilməsi olmuşdur. Hər il sentyabr ayının ikinci cümə günü keçirilən bu tədbirlər çərçivəsində üzüm müsabiqələri, sünnət mərasimləri, gəzintilər və xüsusi əyləncə gecələri təşkil edilmişdir. Sünnət mərasimləri vasitəsilə maddi imkanı məhdud ailələrin təxminən 50 uşağı sünnət edilmişdir. Xüsusi əyləncə gecələri isə il ərzində ən azı bir dəfə canlı konsertlərin təşkilinə imkan yaratmışdır. Təxminən 10 min nəfərin izlədiyi bu tədbirlərdə parodiyalar, folklor kollektivləri, TRT əməkdaşları və tanınmış sənətçilər iştirak etmişdir.

Ərəbgir mətbəxinə bumbar dolması, bastuk, Çələbi dolması, turşulu çörək, kömbə böreyi, alma qalyəsi, tarhana, Gəlin xanım şirniyyatı, əriştə şorbası, akıtma biçiği, paxlava, Dilbər dodağı, soğan dolması, pəhriz dolması, lokma, zeytun yağlı bibər dolması, qıldırıq küftə, soğanlı çörək, dutlu yumurta, mıxlama, qatıq şorbası, qandımallı şorba, pıdik və ya dzınik şorbası, özbək şorbası, pancar şorbası, çir şorbası, qabırğa yeməyi, qurban plovu, ayranlı şorba, içli küftə, toyuq şorbası, xoşaf, noxudlu şorba, bumbar, kəllə-paça şorbası, badımcan yeməyi, bamya yeməyi, topik, sarımsaq yahnisi, yaşıl lobyalı yahni, çırçıqlı yahni, balqabaqlı çırçıqlı yahni, yaşıl lobyalı piyaz, yumurtalı piyaz, semizotlu salat, qavud və ya bulamaç, hasirde, hasuta və ya hişasda, pişi, dairəvi kətə və kartoflu piyaz daxil olmuşdur.

27 noyabr 2021-ci ildə Ərəbgir şəhərinin "Cittaslow" hərəkatına üzvlüyü qəbul edilmişdir.