Kardiogen şok, ürəyin funksiyasının kəskin pozulması nəticəsində orqanlara kifayət qədər qan axınının olmaması ilə əlaqəli təcili tibbi vəziyyətdir. Kifayət qəd

• Beyinə qan axınının azalması və nəticədə hipoksiya səbəbilə təşviş, narahatlıq, şüur pozğunluğu
• Ürəyin vurğu həcminin azalması nəticəsində aşağı qan təzyiqi
• Sürətli, zəif və sap şəkilli nəbz – azalmış qan dövranı və taxikardiyanın birgə təsiri
• Soyuq, nəmlii və mərmərə bənzər dəri (cutis marmorata) – vazokonstriksiya və dərinin hipoperfuziyası nəticəsində
• Boyun venalarının genişlənməsi – yüksəlmiş boyun venoz təzyiq səbəbilə
• Vəziyyət davam edərsə oliquriya (sidik ifrazının azalması) – böyrəklərə qan axınının pozulması səbəbilə
• Sürətli və dərin nəfəsalma (hiperventilyasiya) – simpatik sinir sisteminin stimulyasiyası və asidoz nəticəsində
• Halsızlıq və yorğunluq – hiperventilyasiya və hipoksiya səbəbilə
• Sürətli və anormal ürək ritmlərində nəbzin olmaması
• Ağciyər ödemi – ürəyin nasos funksiyasının çatışmazlığı nəticəsində ağciyərlərdə maye toplanması
• Beyində qan və oksigen çatışmazlığı səbəbilə huşun itməsi, komaya düşmə və vegetativ vəziyyət

• Magistral arteriyalar (ümumi yuxu arteriyası, bud arteriyası) üzərində nəbzin itməsi;
• Ürək dayanmasından 20–30 saniyə sonra uducu nəfəsalma;
• Qan dövranının dayanmasından 30–60 saniyə sonra tənəffüsün dayanması;

• Huşsuzluq (30–60 saniyə sonra),
• Bəbəklərin genəlməsi (60 saniyə ərzində),
• Sianoz (dəri və selikli qişaların göyərməsi),
• Qıcolma,
• Biləkdə (mil arteriyası üzərində) nəbzin olmaması.

Elektrokardioqramma (EKQ) dəqiq diaqnozun qoyulmasına və müalicənin yönləndirilməsinə kömək edir, aşağıdakı halları aşkara çıxara bilər:

• Ritm pozğunluğu (sinus taxikardiyası, səyirici aritmiya, mədəcik taxikardiyası, ürəyin fibrilyasiyası)
• Miokard infarktı – ST seqmentinin yüksəlməsi ilə müşahidə olunan infarktlar (STEMI) adətən ST-seqmentsiz infarktlardan (non-STEMI) daha təhlükəlidir; Mədəcik infarktı qulaqcıq infarktı ilə müqayisədə daha təhlükəlidir. Xüsusilə sol mədəciyin infarktı.

• Kardiomiopatiya əlamətləri

Exokardioqrafiya ürəyin ventrikullar funksiyasının zəifliyini, pulmonar ödemin əlamətlərini, mədəciklərarası çəpərin yırtılmasını, aortanın obstruksiyasını və ya kardiomiopatiyanı göstərə bilər.

• Exokardioqrafiya miokardit səbəbindən yaranan kardiogen şoku göstərir.
• Exokardioqrafiya miokardit səbəbindən yaranan kardiogen şoku göstərir.

• Qələvi-turşu müvazinətinin pozulması: asidoz, hipoksemiya, hipokapniya;
• Qanda laktatın artması;

Hemodinamik müayinədə (ing. PICCO və ing. Swan-Ganz kateter müayinəsində): hipotoniya, ürəyin vurğu həcminin kəskin azalması, ağciyər arteriyasının hipertenziyası, ağciyər kapilyarlarında qapanma təzyiqinin yüksək olması.

Əgər kardiomiopatiya kardiogen şokun səbəbi olaraq şübhəli bilinirsə, dəqiq diaqnoz qoymaq üçün miokard biopsiyası tələb oluna bilər.

Əgər kardiak indeks 2.2 L/min/m²-dən aşağı düşərsə, bu halda şəxs kardiogen şokda ola bilər.

Təcili kardiogen şokun ilkin müalicəsi, ürəyin funksiyasını artırmağa yönəlmiş dərmanları əhatə edir. Bəzi dərmanlar, məsələn, dobutamin və ya milrinon, ürəyin yığılma funksiyasını artırır və adətən ilk növbədə aşağı qan təzyiqini yaxşılaşdırmaq və bədənin digər orqanlarına qan axışını təmin etmək üçün istifadə olunur.

Kardiogen şok zamanı istifadə olunan dərman preparatları:

Kardiogen şoklu xəstələr adətən vahimə və qorxu içində olurlar. Belə xəstələrə tibbi personal tərəfindən son dərəcə diqqət göstərilməidir. Tez bir zamanda xəstənin vəyizzəti qiymətləndirilməli, lazımi fizikal müayinələr aparılmalıdır. Əsas diqqət bu vəziyyəti törətmiş potensial faktora yönəldilməli və tezliklə aradan qaldırılmalıdır. Beləki gərginlik pnevmotoraksda təcili plevra drenajının qoyulması və ya ürək tamponadasında perikardiosentez aparmaqla tezliklə kliniki vəziyyəti yaxşılaşdırmaq olar. Təcili damar yolu açmaqla intensiv infuziya və kataxolamin preparatları yeritməklə qan təzyiqini normallaşdırmaq mümkündür. Tənəffüs sisteminin funksiyasını süni tənəffüslə təmin etməklə toxumaların oksigen çatışmazlığını aradan qaldırmaq mümkündür. Xəstənin nəfəsini adekvat təmin etmək üçün təcili intubasiya edilərək (tənəffüs yoluna – traxeyadaxili nəfəs borusu yeritməklə) süni tənəffüs aparatına qoşulması vacibdir. Arterial qanda oksigenin parsial təzyiqi (Po2) 70 mmHg sütunundan yuxarı təmin edilməlidir.

Kardiogen şoku törətmiş potensial faktor ürək ritminin pozğunluğu olarsa dərhal onu aradan qaldırmaq vacibdir. Bradikardiyalı ritm pozğunluğunda ilkin olaraq parasimpatolitik preparatlardan, məsələn atropin sulfatdan istifadə edərək ürək vurğularının sayını və nəbzi norma həddinə çatdırmaq lazımdır. Cavab olmadıqda isə təcili xarici və ya transvenoz yolla EKS (Elektrokardiostimulyator) tətbiq etməklə ürək vurğularının sayını və nəbzi bərpa etmək lazımdır. Kardiogen şoka səbəb taxiaritmik formalı ürək ritm pozğunluğu: mədəcik taxikardiyası, qulaqcıqların sayirici aritmiyası olarsa dərhal kardioversiya tətbiq edilməlidir. Sinus ritmini təmin etmək üçün aritmiyalar əleyhinə preparatlardan da istifadə etmək olar.

Nisbi hipovolemiya (məsələn, miokardın deşilməsi nəticəsində massiv qanaxma zamanı baş verən ürək tamponadası) kardiogen şokların 20%-də rast gəlinir. Bu zaman mövcud defisit vena daxilinə infuziyalarla aradan qaldırılmalıdır. Bu məqsədlə ürəyin işini, ümumi dövran edən qanın həcmini, periferik damarların müqavimətini, ağciyər xarici və daxili maye həcmini dəqiq hesablamaq üçün, ing. PICCO və ing. Swan-Ganz monitorinq sistemlərindən istifadə edilir.

Kardiogen şok zamanı tətbiq edilən invaziv manipulyasiyalardan bibi də aortadaxili balon kontrapulsasiya – ADBK-dir. Bu invasiv üsul adətən miokardın massiv işemiyası nəticəsində inkişaf edən kardiogen şoklarda daha effektlidir. Burada məqsəd ürəyin tac damarların perfuziyasını və miokardın oksigen təchizatını adekvat təmin etməklə ürək əzələsinin qüvvəsini bərpa etməkdir.