D-8 İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı və ya qısaca D-8 (ing. D-8 Organization for Economic Cooperation, also known as Developing-8) — 9 müsəlman dövlətindən ibarət

D-8
D-8
Yaranma tarixi	1996
Mərkəzi	İstanbul;
	developing8.org
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

D-8 İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı və ya qısaca D-8 (ing. D-8 Organization for Economic Cooperation, also known as Developing-8) — 9 müsəlman dövlətindən ibarət təşkilat. 1997-ci ildə İstanbulda yaradılmış beynəlxalq bir təşkilatdır və inkişaf edən səkkiz ölkənin iqtisadi və siyasi əməkdaşlığını gücləndirməyi məqsəd qoyur. Bu təşkilatın üzv ölkələri Türkiyə, İndoneziya, İran, Pakistan, Bangladeş, Nigeriya, Misir və Yəməndir.

D-8 təşkilatının 8-ci quruluş ildönümü tədbiri

D-8-in əsas məqsədi üzv ölkələr arasında ticarət əlaqələrini artırmaq, iqtisadi inkişafı təşviq etmək və ortaq problemlərə qarşı kollektiv həll yolları tapmaqdır. Təşkilat həmçinin, dünya iqtisadiyyatında inkişaf edən ölkələrin daha güclü və əhəmiyyətli bir mövqe tutmasına kömək etməyi hədəfləyir. D-8 təşkilatı, üzv ölkələr arasında birgə ticarət, investisiya və texnoloji əməkdaşlıq yaratmaq üçün müxtəlif proqramlar həyata keçirir. Bu ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin artırılması və inkişaf etməkdə olan ölkələrin dünya bazarlarında daha böyük rol oynaması üçün təşviq edici tədbirlər görülür.

D-8 həmçinin təhsil, mədəniyyət və sosial sahələrdə də əməkdaşlıq qurmağa çalışır, bu da üzv ölkələr arasında daha güclü bir dostluq və müştərək maraqların formalaşmasına kömək edir. Təşkilatın fəaliyyəti, inkişaf edən ölkələrin kollektiv gücünü nümayiş etdirərək qlobal səhnədə daha ədalətli bir iqtisadi düzən qurmağı məqsəd qoyur.

Tarixi

D8 Türkiyənin baş naziri Nəcməddin Ərbakanın təşəbbüsü ilə 22 oktyabr 1996-cı ildə İstanbulda Banqladeş, İndoneziya, İran, Malayziya, Misir, Nigeriya və Pakistanın əməkdaşlığı ilə təşkil edilən İnkişaf Əməkdaşlıq Konfransı ilə qurulmuşdur. D8 15 iyun 1997 tarixində ölkələrin dövlət və hökumət başçılarının iştirakıyla İstanbulda, Türkiyənin dövr başçılığında rəsmi olaraq toplanmışdır.

15 iyun 2017-ci ildə İstanbulda, Çırağan Sarayında təşkilatın 20 illiyi qeyd edilmişdir.

19 dekabr 2024-cü ildən Azərbaycan təşkilata tamhüquqlu doqquzuncu üzv qəbul edilmişdir.

Hədəf və məqsədləri

Təşkilatın əsaslandığı əsas qarşılıqlı əlaqə prinsipləri:

Münaqişələr əvəzinə sülh
Mübahisələr əvəzinə dialoq
İstismar əvəzinə kooperasiyalar
İkili standartlar əvəzinə hüquq
Zülm əvəzinə demokratiya
Diskriminasiya əvəzinə hüquqi bərabərlik.

Strukturu

İki ildən bir toplanan sammit ən yüksək səlahiyyətlərə malikdir və hər bir üzv dövlətin liderlərindən ibarətdir.

Şura əsas qərar qəbul edən orqan və aidiyyəti məsələlərə baxılması üçün forumdur və hər bir Üzv Dövlətin Xarici İşlər Nazirlərindən ibarətdir.

Komissiya icra hakimiyyətinə malikdir və hər bir Üzv Dövlətin hökuməti tərəfindən təyin olunan Müvəkkillərdən ibarətdir. Komissarlar öz ölkələrində Direktivlərə riayət olunmasını təşviq etmək üçün məsuliyyət daşıyırlar. Nəhayət, hər bir sammit və ya aşağı səviyyəli toplantı zamanı kommunikasiyaları asanlaşdırmaq və nəzarət funksiyalarını yerinə yetirmək üçün D-8 üzvləri tərəfindən icraçı direktor təyin edilir.

Sammitləri

	Tarix	Ev sahibi	Ev sahibi rəhbər	Keçirildiyi məkan
1	15 iyun 1997	Türkiyə	Nəcməddin Ərbakan	İstanbul
2	1–2 Mart 1999	Banqladeş	Şeyx Həsinə	Daka
3	25 fevral 2001	Misir	Hüsnü Mübarək	Qahirə
4	18 fevral 2004	İran	Məhəmməd Xatəmi	Tehran
5	13 May 2006	İndoneziya	Susilo Bembenq Yudhoyono	Bali
6	8 iyul 2008	Malayziya	Abdullah Əhməd Bədəvi	Kuala-Lumpur
7	8 iyul 2010	Nigeriya	Qudlak Conazan	Abuca
8	21 Noyabr 2012	Pakistan	Asif Əli Zərdari	İslamabad
9	Oktyabr 2017	Türkiyə	Rəcəb Tayyip Ərdoğan	İstanbul
10	Aprel 2021	Banqladeş	Şeyx Həsinə	Virtual
11	18-20 dekabr 2024	Misir	Əbdülfəttah Əs-Sisi	Qahirə
12	2026-2027	İndoneziya

Baş katibləri

Türkiyə	Ayhan Kamel	1997 - 2006
İndoneziya	Dipo Alam	2007 - 2010
İndoneziya	Vidi Aqoes Pratikto	2010 - 2012
İran	Seyid Əli Məhəmməd Musəvi	2013-h.h

İştirakçı ölkələr

Ölkə	Əhali (2024)	Nominal ÜDM (milyon ABŞ dolları) 2024	Adambaşına düşən nominal ÜDM ($) 2024	PPP ÜDM (milyon ABŞ dolları) 2024	Adambaşına düşən ÜDM ($) 2024	Gözlənilən ömür uzunluğu (illər, orta 2021)	İİİ (2021)
Azərbaycan	10,353,296	78,749	7,641	199,195	19,328	72.9	0.760 (orta)
Banqladeş	173,562,364	451,468	2,625	1,690,000	9,840	74.3	0.661 (orta)
Misir	116,538,258	380,044	3,542	2,230,000	20,799	71.8	0.731 (yüksək)
İndoneziya	283,487,931	1,402,590	4,981	4,661,542	16,542	71.3	0.705 (yüksək)
İran	91,567,738	434,243	5,013	1,700,000	19,607	77.3	0.774 (yüksək)
Malayziya	35,557,673	439,748	13,142	1,370,942	41,022	74.7	0.803 (çox yüksək)
Nigeriya	232,679,478	372,970	1,637	1,490,000	6,543	62.6	0.535 (aşağı)
Pakistan	251,269,164	374,595	1,588	1,580,000	6,715	68	0.544 (orta)
Türkiyə	87,473,805	1,344,318	15,666	3,460,000	40,283	78.6	0.838 (çox yüksək)
Təxminən	142,498,856	586,525	6,204	2,042,409	20,075	72.0	0.705 (yüksək)
Birləşdirilmiş	1,282,489,707	5,278,725	N/A	18,381,679	N/A	N/A	N/A

Həmçinin bax

Vikianbarda D-8 ilə əlaqəli mediafayllar var.

İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı
Müsəlman dünyası