Yoluxucu xəstəliklər — patogen mikroorqanizmlərin, virusların və prionların orqanizmə daxil olması nəticəsində yaranan xəstəliklər qrupu. Patogen mikrobun yolux

Yoluxucu xəstəliklərin bir çox təsnifatı var. Qromaşevski tərəfindən tərtib olunmuş təsnifat ən çox istifadə olunandır:

• bağırsaq (vəba, dizenteriya, tif, salmonellyoz, eşerixioz);
• tənəffüs yolları (qrip, vərəm, difteriya, adenovirus infeksiyası, göy öskürək, qızılca, suçiçəyi);
• "qanla" keçən (malyariya, HİV infeksiyası);
• xarici örtüklər (qarayara, tetanoz);
• müxtəlif ötürülmə mexanizmləri ilə (enterovirus infeksiyası).

Yaranma təbiətindən asılı olaraq, yoluxucu xəstəliklər aşağıdakılara bölünür:

• prionlar (Kreytzfeld-Jakob xəstəliyi, kuru, ölümcül ailə yuxusuzluğu);
• viruslu (qrip, paraqrip, qızılca, viruslu hepatit, HİV infeksiyası, sitomeqalovirus infeksiyası, meningit);
• bakterial (taun, vəba, dizenteriya, salmonellyoz, streptokok, stafilokok infeksiyaları, meningit);
• protozoylar (amebias, kritosporidioz, izosporoz, toksoplazmoz, malyariya, babezioz, balantidoz, blastosistoz);
• göbələk infeksiyaları və ya mikozlar (epidermofitoz, kandidoz, kriptokokkoz, aspergilloz, mukormikoz, xromomikoz

Aşağıdakı cədvəldə Ümümdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, 2002-ci ildə 100.000-dən çox insanın öldüyü yoluxucu xəstəliklərin siyahısı verilmişdir. Müqayisə üçün 1993-cü ilin məlumatları təqdim olunmuşdur.

Dünyada yoluxucu xəstəliklərdən ölənlərin sayı

Yeri	Ölüm səbəbi	2002-ci ildə vəfat edənlər, mln	% bütün ölümlər	1993-cü ildə vəfat edənlər, mln.	1993-cü ildə yer
N/A	Bütün yoluxucu xəstəliklər	14,7	25,9 %	16,4	32,2 %
1	Aşağı tənəffüs yollarının xəstəlikləri	3,9	6,9 %	4,1	1
2	HİV/QİÇS	2,8	4,9 %	0,7	7
3	Bağırsaq xəstəlikləri	1,8	3,2 %	3,0	2
4	Vərəm	1,6	2,7 %	2,7	3
5	Malyariya	1,3	2,2 %	2,0	4
6	Qızılca	0,6	1,1 %	1,1	5
7	Göy öskürək	0,29	0,5 %	0,36	7
8	Tetanoz	0,21	0,4 %	0,15	12
9	Meningokok infeksiyası	0,17	0,3 %	0,25	8
10	Sifilis	0,16	0,3 %	0,19	11
11	Hepatit B	0,10	0,2 %	0,93	6
12–17	Tropik xəstəliklər (6)	0.13	0,2 %	0,53	9, 10, 16–18
Qeyd: Digər səbəblər ana və körpə ölümü (5,2%), qidalanma çatışmazlığı (0,9%), qeyri-infeksion xəstəliklər (58,8%) və xəsarətlərdir (9,1%).

Ölənlərin sayına görə HİV/QİÇS, vərəm və malyariya liderlik edir. Bütün nozoloji vahidlər üzrə ölüm nisbəti azalıb, lakin QİÇS üçün bu göstərici 4 dəfə artıb. Uşaq yoluxucu xəstəliklərə məxmərək, göy öskürək, poliomielit, difteriya, qızılca və tetanoz, həmçinin aşağı tənəffüs yolları və bağırsaq xəstəliklərinin yüksək faizi daxildir.

Pandemiya (və ya qlobal epidemiya) dünyanın geniş ərazisinin əhalisinə təsir edən bir xəstəlikdir.

• Yustinian vəbası — 541–750-ci illərdə Avropa əhalisinin 50%-60%-ni öldürmüşdür
• Qara ölüm — 1347–1352-ci illərdə Avropada 25 milyon insanın həyatına son qoymuşdur. XIV-cü əsrdə vəba Avropa əhalisini təxminən 450 milyondan 350–375 milyon nəfərə endirmişdir.
• XV–XVI əsrlərdə Avropa tədqiqatçıları tərəfindən Mərkəzi və Cənubi Amerikaya suçiçəyi, qızılca və tif xəstəliyinin gətirilməsi aborigen əhalisi arasında pandemiyalara səbəb olmuşdur. 1518–1568-ci illər arasında pandemiya Meksika əhalisinin sayını 20 milyondan 3 milyona qədər endirmişdir.
• Avropada ilk qrip epidemiyası 1556–1560-cı illər arasında baş vermişdir. Ölüm 20% olmuşdur.
• Çiçək xəstəliyi XVIII-ci əsrdə təxminən 60 milyon avropalının ölümünə səbəb olmuşdur.
• Vərəm — XIX-cu əsrdə Avropada yetkin əhalinin təxminən dörddə birini öldürmüşdür.
• Qrip pandemiyası (və ya ispan qripi) 1918-ci ildə 25–50 milyon insanı (dünya əhalisinin təxminən 2%-ni) öldürmüşdü.
• COVİD-19 pandemiyası.

Profilaktik tədbirlər:

• dezinseksiya — həşəratların məhv edilməsi — infeksiyanın potensial daşıyıcıları (ağcaqanadlar, bitlər);
• bədənin gigiyena və bədən tərbiyəsinə qarşı müqavimətinin artırılması;
• profilaktik peyvəndlərin aparılması;
• karantin tədbirləri;
• infeksiya mənbəyinin müalicəsi.

Karantin infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün tədbirlər kompleksidir. Bura xəstələrin təcrid edilməsi, yaşayış yerinin dezinfeksiya edilməsi, xəstələrlə təmasların müəyyən edilməsi, sosial məsafənin saxlanması və s.

• İnfeksiya

• Герценштейн Г. М., Соколов А. М. Инфекционные болезни  // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
• Каталог возбудителей инфекционных болезней, имеющих тенденцию к распространению Arxiv surəti 10 mart 2012 tarixindən Wayback Machine saytında — глава из книги М. В. Супотницкого.
• . Материалы главы подготовлены по данным Комитета по проблемам возникновения микробных болезней Института медицины Национальной академии наук США.
• Фрумер А. Л. Эпидемические и эндемические болезни  // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.