Özünüidarəetmə və ya Özünənəzarət (ing. self-control) — fərdin cəmiyyətdə fəaliyyət göstərə bilməsi üçün öz davranış, emosiya və arzularını tənzimləmə bacarığı.

Özünənəzarətə cavabdeh olan neyrofizioloji proseslər beynin bir çox nahiyələrində cəmləşsə də, baş beynin alın payı adlanan bölməsi bu funksiya üçün ən vacib nahiyə hesab olunur. Alın payının zədələnməsi (və ya anadangəlmə patologiyaları) özünənəzarətin pozulmasına gətirib çıxarır; aqressiv və cinayətkar davranışlar da çox vaxt alın payının patologiyası ilə əlaqələndirilir.

Deniel Kanemanın nəzəriyyəsinə görə, özünənəzarət psixikanın "Sistem 2" adlanan funksiyası ilə təmin edilir. Bu sistem şüurlu zehni səylər, o cümlədən mürəkkəb və emosional gərginlik tələb edən mülahizələr və hərəkətlərin yerinə yetirilməsi üçün zəruri olan diqqətin ayrılmasını təmin edir.

SSRİ dövründə fiziki mədəniyyətdə özünənəzarət iki əsas göstəricidən ibarət idi: obyektiv məlumatlar (çəki, dinamometriya, spirometriya, nəbz) və subyektiv məlumatlar (özünü hiss etmə, yuxu, iştaha, əhval-ruhiyyə, iş qabiliyyəti, ümumi vəziyyət).

Özünənəzarətə həmçinin aşağıdakı anlayışlar daxil idi:

• Məşq prosesi: Yüklənmə və bərpa arasındakı balans;
• Yorğunluq və həddindən artıq məşq (rus. при тренировке): Bədənin həddindən artıq yüklənməsi və "formadan düşmə" halları;
• Rejim təşkili: İş və istirahətin planlaşdırılması;
• Qidalanma və içmə rejimi: Fiziki aktivlik zamanı enerji balansının qorunması.

Bu metodika idmançının öz sağlamlıq vəziyyətini müntəzəm olaraq qeyd etməsi üçün nəzərdə tutulmuş "Özünənəzarət gündəliyi"nin əsasını təşkil edirdi.

1960-cı illərdə Volter Mişel uşaqlar arasında "Zefir testi" adlandırdığı bir eksperiment həyata keçirmişdir. Test zamanı 4 yaşlı uşaqlara bir parça zefir verilir və onlardan zefirin nə qədər şirin olduğu barədə düşünmək xahiş olunurdu. Uşağa iki seçim təklif edilirdi: ya zefiri dərhal yemək, ya da 15 dəqiqə gözləyərək qarşılığında ikinci bir zefir parçası almaq.

Növbəti 40 il ərzində Mişel test iştirakçılarının həyatındakı nailiyyətlərini izləmiş, psixoloji testlər keçirmiş, onların təhsil və karyera müvəffəqiyyətlərini, şəxsi həyatlarını müqayisə etmiş və bədən kütlə indeksini ölçmüşdür. 2006-cı ildə tədqiqatlarını başa çatdıran Mişel belə bir nəticəyə gəlmişdir ki, şirnikləndiriciyə təslim olan iştirakçılarda stress səviyyəsi, asılılıqlar, emosional və şəxslərarası problemlər zefiri dərhal yeməyənlərlə müqayisədə orta hesabla daha yüksək olmuşdur.

Eksperimentin nəticələrinə əsaslanaraq Mişel belə bir qənaətə gəlmişdir ki, özünənəzarət insanın nailiyyətlərinin və həyat keyfiyyətinin uzunmüddətli proqnozlaşdırılmasında mühüm rol oynayır.

Özünənəzarət aşağıdakı sahələrdə mühüm rol oynayır:

• Məqsədyönlülük: Uzunmüddətli hədəflər üçün anlıq həzzlərdən imtina etmək bacarığı;
• Sosial adaptasiya: Cəmiyyət daxilində etik və hüquqi normalara müvafiq hərəkət etmək;
• Stressin idarə olunması: Çətin vəziyyətlərdə emosiyaları idarə edərək rasional qərarlar qəbul etmək.