Azərbaycanca (AZ) Azərbaycanca (AZ)Deutsch (DE) Deutsch (DE)English (US) English (US)Қазақша (KZ) Қазақша (KZ)Lietuva (LT) Lietuva (LT)සිංහල (LK) සිංහල (LK)Türkçe (TR) Türkçe (TR)O'zbekcha (UZ) O'zbekcha (UZ)中國人 (CN) 中國人 (CN)
Dəstək
Pulsuz Yükləmə və Məlumat Platforması
  • Vikipediya
  • Musiqi

Zavropodlar (lat. Sauropoda) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin sürünənlər sinfinə aid heyvan kladı.

Sauropoda

  • Ana Səhifə
  • Vikipediya
  • Sauropoda

Zavropodlar (lat. Sauropoda) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin sürünənlər sinfinə aid heyvan kladı.

Zavropodlar
Elmi təsnifat
Domen:
Eukariotlar
Klad:
Amorphea
Klad:
Obazoa
Klad:
Opisthokonta
Klad:
Holozoa
Klad:
Filozoa
Klad:
Choanozoa
Aləm:
Heyvanlar
Yarımaləm:
Eumetazoylar
Klad:
ParaHoxozoa
Klad:
İkitərəflisimmetriyalılar
Klad:
Nephrozoa
Tipüstü:
Sonağızlılar
Tip:
Xordalılar
Klad:
Olfactores
Yarımtip:
Onurğalılar
İnfratip:
Ağızçənəlilər
Klad:
Eugnathostomata
Klad:
Teleostomi
Klad:
Sümüklü balıqlar
Klad:
Xoanlar
Klad:
Rhipidistia
Klad:
Tetrapodomorpha
Klad:
Eotetrapodiformes
Klad:
Elpistostegalia
Klad:
Stegocephalia
Klad:
Dördayaqlılar
Klad:
Reptiliomorpha
Klad:
Amniota
Klad:
Sauropsida
Sinif:
Sürünənlər
Klad:
Eureptilia
Klad:
Romeriida
Klad:
Diapsida
Klad:
Neodiapsida
Klad:
Sauria
Klad:
Archelosauria
Klad:
Archosauromorpha
Klad:
Crocopoda
Klad:
Archosauriformes
Klad:
Eucrocopoda
Klad:
Arxozavrlar
Klad:
Avemetatarsalia
Klad:
Ornithodira
Klad:
Dinosauromorpha
Klad:
Dinosauriformes
Klad:
Dracohors
Klad:
Dinozavrlar
Klad:
Kələzçanaqlılar
Klad:
Zavropodomorflar
Klad:
Bagualosauria
Klad:
Plateosauria
Klad:
Massopoda
Klad:
Sauropodiformes
Klad:
Zavropodlar
Beynəlxalq elmi adı
  • Sauropoda Othniel Charles Marsh, 1878
Vikianbarın loqotipi
Şəkil
axtarışı
EOL  42333651

Yura dövründən Təbaşir dövrünə qədər ki, müddətdə (200–85 milyon öncə) yaşamışlar. Bütün materiklərdə infradəstəyə 130 növ, 13 fəsilə və 70-ə yaxın cins daxildir. Zauropodlərin bütün nümayəndələrinin nəsli kəsilmişdir. Ən çox adı çəkilən nümayəndəri: Diplodocus, Brachiosaurus və Apatosaurus.

Mündəricat

Məlumat

Zauropodlar öz növbəsində nəhəng dinozavrları birləşdirir. Bu nəhənglik bütün bədən üzvləri ilə birlikdə nəzərdə tutulur. Onla elə də böyük olmayan başlar və uzun boğazlara malik imişlər. Bəzi növlərdə boyunlar 9–11 metr olurdu. Dişləri isə kiçil olurmuş. Bu nəhənglərin ümumi çəkiləri 15–35 ton təşkil edirmiş. Bu qrupun ən iri nümayəndəsi Seismosaurusdur ki, onunda uzunluğu 36 metr olurmuş.

Kəllə

Zauropodlar bədən ölçülərinə görə kiçik kəlləyə sahib olurlar. Bədənlərinin digər yerlərinə nisbətdə paleontoloqlar üçün kəllələr nadir tapıntı hesab edilir. Bütov kəllənin tapıntısı az məlumdur. Bu səbəbdən paleontoloqlar bu məsələ ilə daha çox maraqlanırlar. 2010-cu ildə yaxşı saxlanılmış kəllə aşkarlanmışdır.

Ayaqlar

Kərtənkələayaq dinozavrlar adlanmasına baxmayaraq onların ayaqları filin ayaqlarına bənzəyir. Ön ayaqları bura daxil növlərin çoxunda arxa ayaqlarına nisbətən uzun olur. Bu isə bu canlıların arxa ayaqları üzərində duraraq iri ağacların yarpaqları ilə qidalanırdılar. Bəziləri isə su bitkiləri ilə qidalanırdılar.

Quyruq

Belə fikir irəli sürülür ki, quyruqları çütləşmə mövsümlərində onların karına gəlirmiş. Belə ki, erkəklərin quyruqları nisbətən iri olurdu. Quyruqları ilə yerə güclü zərbə vururdular. Bu minvalla ən güclü səs çıxaran erkək dişiyə sahib olurdu. Digər fərziyyə isə quyruğun müdafiə funksiyası yerinə yetirməsi idi.

Bəzəkləri

Bir çox zauropodlar, məsələn Amargasauruslar üzərlərində qabarcıqlı sərt qabığa və ya müxtəlif iri çıxıntılara malik idilər. Ola bilsin ki, bu qabarcıqların mövcudluğu obların cinsi yetkinliyə çatmalarını bildirir. Müdafiəyəyə gəldikdə isə üzərlərində olan bu "bəzəklər" hec də onların karına gələ bilmirdi.

Həyat tərzi

Zauropodlar ot yeyən olmuşlar. Böyük ehtimal ki, onlar qidanı çeynəmirdilər. Bir başa udulan qida mədədə həzmə gedirdi. Uzun zaman yarımsu canlıları hesab edilirdi. Bu fikir dinozavrların skledində öz əksini tapmamışdır. Boyunlarının üzməyə xidmət etməsi fikri öz təstiqinin tapmamasının əsas səbəbi sinə hissəsinin üzəngi formasına malik olmamasıdır.

Əsas versiyaya görə uzun boyunlar ağacların yarpaqları ilə qidlanmasına xidmət edirdi. Bu versiya R. Seymura aiddir (2009). Boyunlarını dik qaldırmaq üçün bu canlılarda yüksək arterial təzyiq olmalı idi. Üstəlik canlının güçünün böyük hissəsi başını qaldırmağa sərf olunmalı idi.

Zauropodların böyük hissəsi böyük ehtimal ki, sürü halında yaşamışlar. Bu fikirin əsas səbəbi paleontoloqlar bu dinozavların qalıqlarını aşkarlayarkən onları qrup halında aşkarlayırdılar.

Zauropodlar heç vaxt 5 km/saat -dan yüksək sürət yığa bilməzdilər. Bunula belə olar kiçik hündürlüyə tullana bilirdilər. Bu minvalla kiçik yırtıcı dinozavrları asanlıqla əzə bilirdilər.

Yayılması

Zauropodlar: Camarasaurus, Brachiosaurus, Giraffatitan, Euhelopus

Alimlər belə düşünürlər ki, Teropodlar Qondvana ərzisində meydana gəlmişlər. Sonradan bütün materiklərə yayıldılar. Eradan 200 milyon il önçə digər dinozavlarla bərabər bütün dünyada yayıldılar. Zauropodların ən qədim nümayəndəsi Isanosaurus (Tayland) və Vulcanodon (Zimbabve) olmuşlar. Onlar Tetis okeanının sahillərimdə yayılmışdılar. Zauropodlar uzun müddət dəyişmə dövrü keçirmişlər.

190 milyon il önçə Zauropodlar Hindistana yayılırlar (Barapasaurus, Kotasaurus). Bundan sonra onlar artıq Cənubi Afrikaya qədər yayıla bilmişdilər. Tapıntılar onu göstərir ki, təxmini 190–180 milyon il önçə onlar artıq Çin (Zizhongosaurus, Kunmingosaurus), Avropada (Ohmdenosaurus) və Mərakeşdə (Tazoudasaurus) yayılırlar.

Şimali Amerika ərazisində onlar daha sonra meydana gəlirlər. Bu hadisə artıq Trias dövrünün sonlarına təsadüf edir. Ancaq bunu isbat edən dəlil yoxdur. Bəzi alimlər onların bütün Şimali Amerikaya yayılmamasının səbəbi kimi iqlimi göstərirlər. Növ müxtəlifliyinin həcmi Yura dövründə ən yüksək səviyəyə qalxır. Bu dövrün sonları isə növ sayı nisbətən azalır. Bu ərəfədə (Təbaşir dövrüun əvvəlləri) artıq dünyanın hər yerində onlara rast gəlin: Afrika (Brachiosaurus), Şimali Amerika (Apatosaurus, Diplodocus), Avropa (Xenoposeidon) və Asiya (Qiaowanlong). Təbaşir dövrünün sonları rəqabət edə bilməyərək azalırlar

Tapıntılar

2004-cü ildə Avstraliyada Zauropodla aid olan ən iri dinozavr sümükləri aşkarlanmışdır. Onların uzunluğu 30 metrə çatır. Sonradan alimlər tapıntını Titanosauria qrupuna aid edirlər. Alimlərin fikirincə bu yeni tapıntı yeni növdür. Hələki ona müstəqil növ statusu verilməmişdir.

Klassifikasiya

Klassifikasiya əsasən Vilson və Sereno (1998); Yates (2003) və Qalton 2001, Vilson 2002 və Benton 2004 tərəfindən irəli sürülür.

Bölgü

  • İnfradəstə: Zauropod (Sauropoda)
    • Cins: Antetonitrus
    • Cins: Archaeodontosaurus
    • Cins: Barapasaurus
    • Cins: Cardiodon
    • Cins: Chuanjiesaurus
    • Cins: Chuxiongosaurus
    • Cins: Dachungosaurus
    • Cins: Datousaurus
    • Cins: Fukuititan
    • Cins: Gongxiaosaurus
    • Cins: Isanosaurus
    • Cins: Klamelisaurus
    • Cins: Kotasaurus
    • Cins: Oplosaurus
    • Cins: Ultrasaurus
    • Cins: Xenoposeidon
    • Cins: Xianshanosaurus
    • Cins: Yibinosaurus
    • Fəsilə: Blikanasauridae
    • Fəsilə: Mamenchisauridae
    • Fəsilə: Melanorosauridae
    • Fəsilə: Omeisauridae
    • Fəsilə: Tendaguridae
    • Fəsilə: Vulcanodontidae
    • Bölmə: Turiasauria
      • Cins: Paralititan
      • Cins: Turiasauria
    • Qrup: Eusauropoda
      • Fəsilə: Cetiosauridae
      • Fəsilə: Euhelopodidae
      • Qrup: Neosauropoda
        • Fəsilə: Brachiosauridae
        • Fəsilə: Camarasauridae
        • Fəsilə: Dicraeosauridae
        • Fəsilə: Diplodocidae
        • Fəsilə: Nemegtosauridae
        • Fəsilə: Rebbachisauridae
        • Fəsilə: Titanosauridae
Digər nümayəndələri
  • Abydosaurus
  • Alamosaurus
  • Argentinosaurus
  • Ultrasaurus
  • Wintonotitan wattsi

Filoqeniya

Bu kladoqramma Vilsonun hazırladığı (Wilson, 2002) sistemdir.

Sauropoda
Vulcanodontidae

Vulcanodon


Eusauropoda

Shunosaurus


unnamed

Barapasaurus


unnamed

Patagosaurus


unnamed

Omeisaurus



Mamenchisaurus



unnamed

Jobaria


Neosauropoda

Haplocanthosaurus



Diplodocoidea


Macronaria

Camarasaurus


Titanosauriformes

Brachiosaurus


Somphospondyli

Euhelopus



Titanosauria











Maraqlı fakt

  • Ən iri zauropodlar müasir Fransa ərazisində yaşamışlar. Onların nəhəng izləri (1,5 metr) həvəskar paleontoloqlar Mari-Elen Marko (Marie-Hélène Marcaud) və Patrik Landri (Patrice Landry) Lionda 2009-cu ildə aşkarlamışlar.

Həmçinin bax

vikipedia, viki, ensiklopediya, kitab, məqalə, oxumaq, pulsuz yüklə, sauropoda sözünün mənası, sauropoda haqqında məlumat. sauropoda nədir? sauropoda nə deməkdir?

←Növbəti YazıƏvvəlki Yazı→
Ən Oxunanlar - Vikipediya
  • Mart 06, 2026

    Qalamşa

  • Fevral 27, 2026

    Qaz kamerası

  • Fevral 27, 2026

    E.ə. 140

  • Mart 05, 2026

    Cloudflare

  • Fevral 27, 2026

    Msxeta

Trend Mahnılar
  • Fevral 21, 2026

    Bayram Kürdəxanlı & Sona - Meclisimiz Xudmanidi İçmirsən

  • Fevral 17, 2026

    Aysun İsmayilova & Ulvi Nadiroglu - Dostlar Meni Unutmayin 2026 (Yeni Klip) 4K

  • Fevral 24, 2026

    Pərviz Bülbülə & Türkan Vəlizadə - Surpriz

  • Fevral 21, 2026

    Xatire İslam - Heyatima Xoş Gelmisen 2026 (Yeni Klip) 4K

  • Fevral 17, 2026

    Gel Mene Addim Addim - Selale Sesli ( Tik Tok Her Kesin Axtardigi Mahni 2026 )

Studia

  • Vikipediya
  • Musiqi

Xəbər Bülleteni Abunəliyi

Əlaqə Saxlayın
Bizimlə Əlaqə
© 2025 www.azur.az-az.nina.az - Bütün hüquqlar qorunur.
Müəllif hüquqları: Dadash Mammadov
Üst