Tomas Vudro Vilson (ing. Thomas Woodrow Wilson; 28 dekabr 1856[…] – 3 fevral 1924[…], Vaşinqton, ABŞ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 28-ci prezidenti (1913–192

Vudro Vilson
Vudro Vilson
	ing. Woodrow Wilson
Amerika Birləşmiş Ştatlarının 28-ci prezidenti
	4 mart 1913 – 4 mart 1921
Vitse-prezident	Tomas Marşal
Əvvəlki	Uilyam Taft
Sonrakı	Uorren Hardinq
Şəxsi məlumatlar
Doğum adı	Woodrow Wilson
Doğum tarixi	28 dekabr 1856[…]
Vəfat tarixi	3 fevral 1924[…] (67 yaşında)
Vəfat yeri	Vaşinqton, ABŞ;
Dəfn yeri	Vaşinqton milli kafedralı;
Partiya	ABŞ Demokratlar Partiyası;
Təhsili	Prinston Universiteti (1875–1879),; Cons Hopkins Universiteti (–1886),; Virciniya Universiteti[d];
Fəaliyyəti	siyasətçi, universitet müəllimi[d], vəkil, dövlət xadimi, politoloq, hüquqşünas, müəllim, yazıçı
Həyat yoldaşları	Edit Uilson (1915–1924),; Ellen Aksson Uilson (1885–1914);
Dini	Presviterianlıq
Hərbi xidmət
Döyüşlər	Birinci Dünya müharibəsi;
Elmi fəaliyyəti
Elmi dərəcəsi	fəlsəfə doktoru;
Təltifləri	; ;
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Tomas Vudro Vilson (ing. Thomas Woodrow Wilson; 28 dekabr 1856^[…] – 3 fevral 1924^[…], Vaşinqton, ABŞ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 28-ci prezidenti (1913–1921). 1919-cu il Nobel Sülh Mükafatı laureatı. ABŞ tarixində elmlər doktoru elmi dərəcəsinə malik olan yeganə prezidentdir.

Həyatı

6 aprel 1917-ci ildə Vudro Vilson ABŞ-nin Birinci Dünya müharibəsinə qatılması barədə qərar verdi. Konqresə müraciətində o, "Bütün müharibələrə son qoymaq məqsədilə müharibəyə başlamağa" çağırırdı.

8 yanvar 1918-ci ildə o Konqresdəki çıxışında müharibədən sonrakı dünyanın yenidən qurulmasını, daimi sülhün təmin edilməsini nəzərdə tutan və "14 bənd" adı ilə məşhur olan tezislərini irəli sürdü. Müharibədən sonra bu tezislərdə irəli sürülən ideyalardan yalnız 5-i, o cümlədən Millətlər Cəmiyyətinin qurulması fikri həyata keçirildi.

28 may 1919-cu ildə Əlimərdan bəy Topçubaşovun başçılıq etdiyi Azərbaycan nümayəndə heyəti Paris sülh konfransında ABŞ prezidenti Vudro Vilsonla görüşərək Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tanınmasını xahiş edib. Antitürk və ermənipərəst mövqeyi ilə seçilən Vilson bu xahişi rədd edib.

Ermənistanın Türkiyəyə ərazi iddiaları ABŞ prezidenti Vudro Vilsonun hamiliyi ilə güclü surətdə dəstəklənirdi. V.Vilson Ermənistan üzərində ABŞ-nin mandatını rəsmiləşdirmək üçün Senata müraciət etmişdi. Lakin 1920-ci il iyunun 1-də ABŞ Senatı 23 səs lehinə, 52 səslə əleyhinə olmaqla prezidentin arzusunu rədd etdi.

Düşüncələri

Vilsonun düşüncələrinə görə insan haqları "Böyük Ermənistan və ermənilərin xilası"ndan ibarət idi. Sevr müqaviləsinin VI bölməsinin 89-cu maddəsinə görə Ərzurum, Trapezund, Van, Bitlis Ermənistana verilirdi. Onun sərhədlərini Vilson təyin edəcəkdi. Lakin elə bu vaxt müzəffər türk ordusu bir-birinin ardınca öz ərazilərini güclü hamisi olan düşmənin tapdağından azad edir və məkrli planın reallaşmaq ehtimalını puça çıxarırdı. V. Vilsonun qərarı ilə yaradılmalı olan süni "Müstəqil Ermənistan" iki həftəyə süqut etdi.

Həmçinin bax

Vudro Vilsonun 14 maddəsi