Azərbaycanca (AZ)
English (US)
Қазақша (KZ)
Lietuva (LT)
Türkçe (TR)
O'zbekcha (UZ)
Alyaska atabaskları ya da Alyaska deneleri (ing. Alaskan Athabascan/Athabaskan/Athapascan/Athapaskan/Dene peoples, Alaskan Athabascans, Alaskan Athabaskans, Alaskan Athapaskans, Athabascan Indians of Alaska, Athabascan Native Americans of Alaska, Athabascan-speaking peoples of Alaska; rus. атабаски Аляски ya da атапаски Аляски), ABŞa bağlı Alyaska ştatının daha çox daxili bölgəsində Alaska Interior adı verilən Daxili Alyaskada bir azı da cənubda Sakit Okean sahillərində yaşayan və Na-Dene dillərinin Atabask dilləri qrupunun Şimali Atabask dilləri alt qrupundan dilləri danışan Şimal atabasklarından, ovçu və toplayıcı, yarı köçəri, matriarxat, animist ya da şamanist Subarktik yerlisi Alyaska xalqı.
 | |||
| Ümumi sayı | |||
|---|---|---|---|
| 6.400 | |||
| Yaşadığı ərazilər | |||
| |||
| Dili | |||
| Alyaska atabaskcası | |||
| Dini | |||
| Xristianlıq (əksəriyyətlə Pravoslavlıq) |
Tarix
Na-Dene dillərini danışan digər xalqlar kimi Atabaskların da Asiyadan Amerikaya Eskimo-Aleut xalqlarından öncə köç etdikləri sanılır. Atabaskların ataları ehtimalən 12.000 il öncə son buz dövrünün sonunda Berinq boğazından istifadə edərək Sibirdən köç etmişdilər. Daxili Alyaskadakı (Interior Alaska) qədim arxeoloji qazıntılar, Alyaska Eskimo coğrafiyasının sahillərində olduğu kimi, təqribən 10.000 il öncəsinə tarixlənir və bunlar Sibirdəkilərlə yaxından ilgilidir. Atabask dillərinin Sibirdəki Ketcə başda olmaq üzrə Yenisey dilləri ilə qohum olduğu 2008-ci ildə Eduard Vajda başda olmaq üzrə mütəxəssis dilçilər tərəfindən təyid edilmişdir. Şimali Amerikada atabaskların anayurdunun şərqi Alyaska ya da qərbi Yukon olduğu düşünülür.
Alyaska Atabask hindlilərinin Avropalılarla ilk qarşılaşması Rusiya Alyaskası (1733 – 1867) dönəmiədə ruslarla Denağinalar arasında olmuşdur. Bugün Denağinacada 75, Ahtnacada 50 Rusca alıntı var və bunlar hər iki xalqın ruslarla apardığı mütamadi kürk ticarəti sırasında dillərinə keçmişdir. Ruslardan Alyaskanın satın alımı və sonrası erkən ABŞ dönəmində (1867 – 1915) atabasklar özlərinə yad-yabançı olan avropalılara özgü xəstəliklərdən qırılmışdılar.
Əhali
| Dil | Etnik say | Danışan əhali |
|---|---|---|
| Guçincə (Alaska) | 1,000 | 150 |
| Guçincə (Kanada) | 1,900 | 400 |
| Koyukonca | 2,300 | 150 |
| Denağinaca | 1,000 | 50 |
| Ahtnaca | 650 | 25 |
| Aşağı Tananaca | 400 | 25 |
| Hanca (Alaska) | 60 | 12 |
| Hanca (Kanada) | 250 | 7 |
| Yuxarı Tananaca | 300 | 55 |
| Değinakça | 250 | 14 |
| Tanakrosça | 200 | 50 |
| Holikaçukça | 180 | 5 |
| Kuskokvimcə | 100 | 25 |
Ədəbiyyat
- Susan W. Fair (2006). Alaska Native Art: Tradition, Innovation, Continuity
- William Simeone, A History of Alaskan Athapaskans, 1982, Alaska Historical Commission
- Дзенискевич Г. И. Атапаски Аляски. — Л.: «Наука», Ленинградское отд., 1987
- U.S. Government Printing Office (1900), Annual Report of the United States Geological Survey to the Secretary of the Interior
- Celebrating Alaska Natives and Alaskan Indian Communities : Athabascan Indians
- ANKN: Athabascans of Interior Alaska / Alaskan Athabascans 2012-10-29 at the Wayback Machine
Həmçinin bax
- Alyaska
- Alyaska yupikləri
- İnuit xalqı
- İqlo
- Eskimoslar
- Aborigen
vikipedia, viki, ensiklopediya, kitab, məqalə, oxumaq, pulsuz yüklə, Alyaska atabaskları haqqında məlumat. Alyaska atabaskları nədir? Alyaska atabaskları nə deməkdir?