Alfred Şüts (alm. Alfred Schütz‎; 13 aprel 1899[…], Vyana – 20 may 1959[…], Nyu-York, Nyu-York ştatı) — Avstriya mənşəli amerikalı sosioloq və fenomenoloji fəls

Alfred Şüts 1899-cu ildə Avstriyanın Vyana şəhərində anadan olmuşdur. Birinci Dünya müharibəsi zamanı hərbi xidmət keçdikdən sonra Vyana Universitetində hüquq və sosial elmlər üzrə təhsil almışdır. Onun intellektual inkişafına Edmund Husserlin fenomenologiyası dərin təsir göstərmişdir.

1939-cu ildə Avstriyada faşizmin yüksəlişi nəticəsində ABŞ-a köçmüş və burada Sosial Tədqiqatlar üçün Yeni Məktəb universitetində dərs deməyə başlamışdır. O, ömrünün sonuna qədər bu universitetdə çalışmışdır. Şüts fenomenologiyanın sosiologiyaya tətbiqində qabaqcıl fiqurlardan biri hesab olunur. Onun əsas elmi məqsədi gündəlik həyatda insanların necə mənalar yaratdığını və bu mənalar vasitəsilə sosial reallığı necə inşa etdiklərini izah etmək idi.

O, Husserlin "yaşanmış təcrübə" və "intensionallıq" anlayışlarını Maks Veberin "subyektiv anlam" nəzəriyyəsi ilə sintez edərək yeni bir sosial fəlsəfə yaratmışdır. Şütsin əsas əsəri "The Phenomenology of the Social World" (1932) adlanır və burada sosial fəaliyyətin mənəvi əsasları araşdırılır.

Əsas ideyaları:

• Sosial reallıq fərdlərin subyektiv təcrübələri əsasında formalaşır.
• İnsanlar gündəlik həyatda fəaliyyətlərini "öz-özünə aydın" hesab etdikləri bilik ehtiyatı ("stock of knowledge") əsasında qururlar.
• Sosial dünya qarşılıqlı anlayışlara və "ortaq mənalar"a əsaslanır.
• İntersubyektivlik — fərdlərarası mənaların paylaşılması — sosial həyatın əsasını təşkil edir.

Şütsin fikirləri simvolik interaksionizm, etnometodologiya və təfsirçi sosiologiya kimi sahələrin inkişafına dərin təsir göstərmişdir. Onun tələbələrindən biri olan Tomas Lukman və sosioloq Piter Berqer onun fenomenoloji yanaşmasını daha da inkişaf etdirərək məşhur "The Social Construction of Reality" (1966) adlı əsəri yazmışlar.

Alfred Şüts 1959-cu ildə ABŞ-ın Nyu-York şəhərində vəfat etmişdir. Onun fenomenoloji sosiologiya sahəsindəki mirası bu gün də aktuallığını qoruyur.

1932: Der sinnhafte Aufbau der sozialen Welt: eine Einleitung in die verstehende Soziologie. Wien: J. Springer.

1941: "William James' Concept of the Stream of Consciousness Phenomenologically Interpreted." Philosophy and Phenomenological Research 1:442–51.

1942: "Scheler's Theory of Intersubjectivity & the General Thesis of the Alter Ego." Philosophy and Phenomenological Research 2: 323–47.

1944: "The Stranger." American Journal of Sociology 49(6):499–507.

1945: "On Multiple Realities." Philosophy and Phenomenological Research 5:533–576.

1948: "Sartre's Theory of Alter Ego." Philosophy and Phenomenological Research 9:181–199.

1951: "Choosing Among Projects of Action." Philosophy and Phenomenological Research 12:161–84.

1953: "Edmund Husserl's Ideas, Volume II." Philosophy and Phenomenological Research 13: 394–413.

1953: "Die Phänomenologie und die fundamente der Wissenschaften. (Ideas III by Edmund Husserl: A Review.)" Philosophy and Phenomenological Research 13:506–14.

1953: "Common-sense and Scientific Interpretation of Human Action." Philosophy and Phenomenological Research 14:1–38.

1954: "Concept and Theory Formation in the Social Sciences." The Journal of Philosophy. 51:257–72.

1957: "Max Scheler's Epistemology and Ethics: I." The Review of Metaphysics 11:304–14.

1958: "Max Scheler's Epistemology and Ethics: II." Review of Metaphysics. 11:486–501.

1959: "Type and Eidos in Husserl's Late Philosophy." Philosophy and Phenomenological Research 20:147–65.

1962–66: Collected Papers I: The Problem of Social Reality, edited by M. A. Natanson and H. L. van Breda. Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishers.

• Collected Papers II. Studies in Social Theory, edited by A. Brodersen. Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishers.
• Collected Papers III. Studies in Phenomenological Philosophy, edited by I. Schutz and Aron Gurwitsch. Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishers.

1967: The Phenomenology of the Social World. Evanston, IL: Northwestern University Press.

1970: Reflections on the Problem of Relevance, edited by R. Zaner. New Haven, CT: Yale University Press.

1970: On Phenomenology and Social Relations: Selected Writings, edited by Helmut R. Wagner. Chicago: University of Chicago Press.

1971: Das Problem der Relevanz. Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag.

1972: Gesammelte Aufsätze: Band I. Das Problem der Sozialen Wirklichkeit Translated by B. Luckmann and R.H. Grathoff. Dordrecht, The Netherlands: Martinus Nijhoff Publishers.

1972: Gesammelte Aufsätze: Band II. Studien zur Soziologischen Theorie, translated by A. von Baeyer and edited by A. Brodersen. Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishers.

1972: Gesammelte Aufsätze: Band III. Studien zur Phänomenologischen Philosophie, translated by A. von Baeyer and edited by I. Schutz. Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishers.

1973: The Structures of the Life-World [Strukturen der Lebenswelt], with Thomas Luckmann, translated by R. M. Zaner and H. Tristram Engelhardt Jr., Jr. Evanston, IL: Northwestern University Press.

1976: "Fragments on the Phenomenology of Music." Music Man 2:5–72.

1977: Zur Theorie sozialen Handelns: Briefwechsel Alfred Schutz, Talcott Parsons, edited by W. M. Sprondel. Frankfurt am Main: Suhrkamp.

• 1978: The Theory of Social Action: The Correspondence of Alfred Schutz and Talcott Parsons, edited by Richard Grathoff. Bloomington: Indiana University Press.

1982: Life forms and meaning structure [Lebensformen und Sinnstruktur], translated by H. R. Wagner. London: Routledge & K. Paul.

1985: Alfred Schutz, Aron Gurwitsch: Briefwechsel, 1939-1959, edited by Ludwig Landgrebe. München: W. Fink.

• 1989: Philosophers in Exile: the Correspondence of Alfred Schutz and Aron Gurwitsch, 1939-1959, translated by J. C. Evans and edited by R. Grathoff. Bloomington, IN: Indiana University Press.

1996: Collected Papers IV, edited by H. Wagner, G. Psathas, and F. Kersten. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.

2010: Zur Methodologie der Sozialwissenschaften. Werkausgabe Alfred Schütz, 4: Hrsg.: Jochen Dreher, Thomas Eberle, Gerald Sebald. UVK-Verlag: Konstanz, ISBN 9783896697455.

2011: Relevanz und Handeln 2.Gesellschaftliches Wissen und politisches Handeln. Werkausgabe Alfred Schütz, 6; Hrsg.: Andreas Göttlich, Gerald Sebald, Jan Weyand. UVK-Verlag: Konstanz, ISBN 9783896697424.

2013: Schriften zur Literatur. Werkausgabe Alfred Schütz; 8; Hrsg.: Michael D. Barber and Jochen Dreher. UVK-Verlag: Konstanz, München; ISBN 9783896697400.

• Fenomenologiya
• Edmund Husserl
• Maks Veber
• Piter Berqer
• Simvolik interaksionizm