IP-telefoniya (tələffüz: ay-pi telefoniya) — səsli zənglər, internet kimi internet protokolu (IP) şəbəkələri üzərindən səsli rabitə seanslarının çatdırılması üç

IP-telefoniyanı tətbiq etmək üçün ilk cəhd 1983-cü ildə ABŞ-nin Massaçusets ştatının Kembric Universiteti tərəfindən göstərilmişdir. Həmin layihədə kompüterlərin tərkibinə analoq səs siqnalına çevirərək paket şəklinə salan xüsusi avadanlıqların daxil edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Bu layihə çərçivəsində Bolt Berankand Newman şirkətinin ABŞ-nin qərb və şərq hissələrində yerləşən ofisləri arasında İnternet şəbəkəsindən istifadə etməklə səs siqnal veriliməsinin təşkil olunmasına baxmayaraq, rabitə zamanı paketlərin itkisi və gecikməsi nəticəsində fasilələr yaranaraq səsin keyfiyyətini həddindən artıq aşağı salmışdır.

Mütərəqqi texnologiya olan İP telefonun kəşfi İsrailin Vokatel şirkətinə məxsusdur. 1995-ci ildə Vokatel şirkəti siqnalların rəqəm formasına çevrilməsində mövcud elmi nailiyyətlərin tətbiqi ilə kodek, kompüter və İP protokolundan istifadə edərək İnternet şəbəkəsi ilə danışıq siqnallarının verilməsinə nail olmuşdur. 1995-ci ildən başlayaraq İP telefon üçün səsin sıxılması prosesində iki – GSM və TrueSpeech (DSP Group İnc. Şirkəti), daha sonra isə SİP (Session İnitiation Protocol) protokolu təkmilləşdirilmişdir.

İnternet şəbəkəsində xüsusi internet protokolları (İnternet Protokol – İP) əsasında hazırlanmış yeni texnologiyalar tətbiq edilir. İP-protokolu təkcə İnternet şəbəkəsində deyil, digər şəbəkələrdə də (lokal, korporativ, regional və s.) istifadə olunur. Bu şəbəkələrdə informasiyalar müxtəlif şəkildə (qrafik, mətn, musiqi, rəqəm və s.) ötürülür. Beləliklə: Danışıq zamanı səs siqnalları (ifadə etdiyimiz sözlər) sıxılmış verilənlər paketinə çevrilir və bu verilənlər paketi İnternet vasitəsilə adresanta göndərilir. Ünvanına çatan verilənlər paketi yenidən orijinal səs siqnalına dekodlaşır. İP-telefoniya üç cür işləyir:

1. Kompüterdən kompüterə.
2. Kompüterdən telefona.
3. Telefondan telefona.

İnternet-telefoniyada ötürücü xətt kimi İnternet kanallarından, IP-Telefoniya-da İnternet kanallarından və ya informasiyanın ötürülməsi üçün xüsusi ayrılmış rəqəmsal kanallardan istifadə edilir. 2010-cu illərin ortalarından bəri Azərbaycanda telekommunikasiya şəbəkəsində də İP telefon rabitəsindən istifadə edilir.

Səs ötürülməsinin keyfiyyəti şəbəkə elementləri və istifadəçi agenti aparat və ya proqram təminatı tərəfindən izlənilə bilən bir neçə göstərici ilə xarakterizə olunur. Belə ölçülərə şəbəkə paketinin itməsi, paket titrəməsi, paket gecikməsi (gecikmə), yığımdan sonrakı gecikmə və əks-səda daxildir. Metriklər VoIP performans testi və monitorinqi ilə müəyyən edilir.

IP-telefoniya xidməti ilə ABŞ-də istehsal olunan, idxal edilən və ya ABŞ-də istifadə edilməsi nəzərdə tutulan simli telefonlar 28 fevral 2020-ci il tarixindən sonra Federal Kommunikasiya Komissiyası tərəfindən müəyyən edilmiş eşitmə cihazı uyğunluğu tələblərinə cavab verməlidirlər.

IP-telefoniya məlumat və səs arasında şəbəkə infrastrukturunu paylaşaraq rabitə xərclərini kəskin şəkildə azaltmışdır. Tək genişzolaqlı əlaqə çoxlu telefon zənglərini ötürmək imkanına malikdir.

• IP Multimedia Subsystem