Yeva Nikitiçna Olenskaya (1900, Quba, Bakı quberniyası, Rusiya imperiyası – 19 may 1959, Bakı, Azərbaycan SSR, SSRİ) — Azərbaycan teatrının ilk aktrisalarından

Yevgeniya Nikitiçna Olenskaya 1900-cü ildə Qubada anadan olub. Əslən rus olsa da uşaqlıqdan Azərbaycan dilini öyrənib və sonrakı dövrlərdə Yeva və ya Yeva xanım adı ilə tanınıb. 1907-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb.

Böyük bacısı Aleksandra Olenskaya Azərbaycan fəaliyyət göstərən müxtəlif teatr truppalarında çıxış edirdi. İlk dəfə 1913-cü il oktyabrın 25-də 13 yaşında bacısı ilə birlikdə Üzeyir Hacıbəylinin “Arşın mal alan” operettasının premyerasında Asya rolunu ifa edib. 1913-cü ildə Nicat Cəmiyyətinin teatr truppasına daxil olub. Daha sonra bacısı ilə birlikdə Səfa Cəmiyyətinin teatr truppasında fəaliyyət göstərib.

1917-ci ildə Boris Svetlov və Q.Lemberq tərəfindən ekranlaşdırılmış "Arşın mal alan" filmində bacısı Aleksandra ilə birlikdə rol alıb və burada Telli obrazını canlandırıb.

1918-1919-cu illərdə Hacıbəyli qardaşlarının opera-operetta artistləri dəstəsi fəaliyyət göstərib. 1919-cu ildə Azərbaycan Cümhuriyyəti tərəfindən yaradılmış Türk Dövlət Teatrının aktrisalar heyətində olub.

1923-1926-cı illərdə Bakı Teatral Texnikumunda təhsil alıb. 1922-ci ilin axırlarından 1925-ci ilin əvvəllərinədək Bakı Türk Azad Tənqid və Təbliğ Teatrında daha sonra isə 1925-ci ildən ömrünün sonuna qədər, 34 il Azərbaycan Dram Teatrında fəaliyyət göstərib. Burada həm milli dramaturgiya nümunələrində, həm də tərcümə əsərlərinin tamaşalarında dramatik, faciə, komik və xarakterik rollar yaradıb.

1927-ci ildə Əmək Qəhrəmanı, 1949-cu ildə isə Azərbaycan SSR xalq artisti adlarını alıb.

Yeva Olenskaya 19 may 1959-cu ildə Bakıda vəfat edib.

Azərbaycan dramaturgiyası

• "Hacı Qara" (Sona və Teybə)
• "Lənkəran xanının vəziri" (Şölə xanım)
• "Pəri cadu" (Şamama)
• "Köhnə dudman" (Pərviz xanın qızı)
• "Dağılan tifaq" (Nazlı)
• "Almaz" (Xanımnaz və Yaxşı)
• "Oqtay Eloğlu" (Gülgəz)
• "Sevil" (Tafta və Gülüş)
• "Od gəlini" (Solmaz)
• "Yaşar" (Tanya)
• "Vaqif" (Hərəmxana qarısı),
• "Fərhad və Şirin" (Məhmənə banu)
• "Eşq və intiqam" (Yasəmən və Qəmər)
• "Afət" (Altunsaç)
• "Şeyx Sənan" (Tamara-Xumar)
• "İblis" (Xavər)
• "Knyaz" (Lena)
• "Ölülər" (Zeynəb və Nazlı)

Xarici dramaturgiya

• "Hamlet" (Ofeliya)
• "Romeo və Cülyetta" (Cülyettanın dayəsi)
• "Məkr və məhəbbət" (Millerin arvadı)
• "Qaçaqlar" (Amaliya)
• "Ögey ana" (Marqarita)
• "Tom dayının daxması" (Eliza)
• "80 gün dünya ətrafında " (Aoda)
• "Kapitan Qrantın uşaqları" (Elmina)
• "Gülən adam" (Dea)
• "Günahsız müqəssirlər" (Arxipovna)
• "Gənc qvardiya" (Vera nənə)
• "Bir evin sirri" (Erna Kurtsius)
• "Mehmanxana sahibəsi" (Ortenziya)
• "Türkiyədə" (Tərcüməçi)
• "Prokurorun qızı" (Leokadiya Lvovna)
• "Şəxsi iş" (Derqaçova)

Filmoqrafiya

1. Arşın mal alan (film, 1917) — rol: Telli

Böyük bacısı Aleksandra (Şura) Olenskaya da aktrisa olub. Bacısının həyat yoldaşı Heydər Vəzirov Azərbaycan SSR xalq torpaq komissarı olub. 1937-ci ildə həyat yoldaşı və iki oğlu ilə birlikdə repressiyaya məruz qalıb.