Felzit (alm. Felsit‎) — ilkin olaraq mikrokristal feldşpat növləri üçün istifadə edilən bir termin olub, sonradan əsasən feldşpat tərkibli maqmatik süxurların k

Felzit (alm. Felsit‎) — ilkin olaraq mikrokristal feldşpat növləri üçün istifadə edilən bir termin olub, sonradan əsasən feldşpat tərkibli maqmatik süxurların kripto və mikrokristal əsas kütləsinə də şamil edilmişdir. Hazırda bu termin mikrokristal maqma tərkibli vulkanik (və ya hipabisal) normal və aşağı alkalik süxurlar üçün tətbiq olunur və onlar riolit və dasit süxurlarının müxtəlif növlərinin nümayəndələridirlər.

Felzit (açıq) pirolüzit dendritləri (tünd)

Felzitlər adətən porfirik teksturaya və afanitik mikrokristallik və ya kriptokristallik struktura malik olurlar və əsasən kalium feldşpatı (ortoklaz) və kvarsdan ibarət kriptoqranulyar kütlədirlər. Bəzən tərkibində plaqioklaz, piroksen, biotit və digər minerallar da olur, əsas kütləsi isə mikrofelzit və ya şüşəyə bənzər strukturda olur. Felzit tərkibli riyolit və dasitlər neft kimyasında qranit və plagioqranitlərə oxşayırlar.

Rusiya Petroqrafiya Məcəlləsinə əsasən, felzitlər ayrıca olaraq maqmatik süxur növü deyildirlər, əksinə, turşu tərkibli vulkanik süxurların kristallaşma dərəcəsini və onların tekstura və struktur xüsusiyyətlərini özlərində əks etdirirlər (porfirlər, vitrofirlər, porfiritlər və s. kimi), buna görə də vulkanik süxurların adlandırılması zamanı bu termindən istifadə edilməməsi tövsiyə olunur.

Fiziki xassələri

Sıxlıq 2200-2400 kq/m³, ərimə temperaturu 1470-1500 °C, xüsusi elektrik müqaviməti 104 Ohm·m. Konsentratlı sulfat turşusuna turşu müqaviməti 98,5-99,3%. CaO udma 80-120 mq/q məhlul.

Rəng

Felzit adətən sarımtıl və ya qırmızımtıl rəngli, bəzən yaşılımtıl çalarlarda ola bilən və tərkibində rəngli qatışıqlar ola bilən yüngül mikrokristal qayadır.

Yerləşməsi

Felzitin sənaye əhəmiyyətli yataqları Ermənistan, Şimali Qafqaz, Almaniya, Macarıstan, Zakarpatye, habelə Hindistanın Karnataka ştatında məlumdur. Qütb Uralında felzitin beşdən çox yatağı və mədəni aşkar edilmişdir: Obrivistoye, Felzitovoye, Çentralnoye (Mərkəz), Yujnoye (Cənub) və digərlərində felzit ehtiyatları çox böyükdür. Yalnız Rusiya Federasiyasının Yamalo-Nenets Muxtar Dairəsində yerləşən (2020-ci ilin məlumatına əsasən) yataq və mədənlərdəki felzitin ümumi təxmin olunan resursları 956,5 milyon m³ təşkil edir. Felzit açıq üsulla çıxarılır.

Ədəbiyyat siyahısı

Фельзит // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
Фельзит // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.