Azərbaycanca (AZ)
Deutsch (DE)
English (US)
Қазақша (KZ)
Lietuva (LT)
සිංහල (LK)
Türkçe (TR)
O'zbekcha (UZ)
中國人 (CN)
Zakarpatye (ukr. Закарпаття) — Mərkəzi Avropada yerləşən tarixi-coğrafi bölgə. Ən qədim dövrlərdən bəri bu ərazi slavyan xalqlarının, o cümlədən şərqi slavyan etnik qrupuna daxil olan rusinlərin sıx şəkildə məskunlaşdığı torpaq olmuşdur. Zakarpatye ərazisi Zakarpatya düzənliyi, Karpat dağlarının ətəkləri və cənub yamaclarını əhatə edir. Tarixi Karpat Rusiyası (bəzən "Karpat Ukraynası" da adlandırılır) Macarıstan krallığının Spiş, Şariş, Zemplin, Uq, Bereq, Uqoça və Maramaroş komitatlarının ərazilərini əhatə edirdi. Bu bölgəyə müasir Zakarpatye (Ukrayna), Preşov Rusiyası (indiki Slovakiya ərazisində yerləşir) və Maramureş vilayəti (hazırda Rumıniya ərazisində yerləşir) daxildir.
| Zakarpatye | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
| |||||
| Xəritədə yeri | |||||
| | |||||
  Zakarpatye | |||||
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |||||
Zakarpatye, Ukraynanın yeganə vilayətidir ki, dörd xarici dövlətlə sərhəddə yerləşir: Slovakiya, Macarıstan, Rumıniya və Polşa. Bölgədə yerləşən Ujqorod şəhəri həmçinin Ukraynanın ən qərb şəhərlərindən biridir. Bu bölgə Avropa tarixində müxtəlif dövlətlərin və imperiyaların tərkibində olmuşdur: Macarıstan krallığı, Habsburq monarxiyası, Çexoslovakiya, Macarıstan və SSRİ.
Tarixi
Zakarpatye bölgəsi qədim dövrlərdən müxtəlif etnosların, xüsusilə slavyan tayfalarının yaşadığı məkan olmuşdur. IX əsrdə bu ərazi Böyük Moraviya dövlətinin, sonradan isə Macarıstan krallığının tərkibinə daxil olmuşdur. Orta əsrlərdə bölgə Macarıstan krallığının tərkibində olmuş, daha sonra isə Habsburq monarxiyasının idarəsinə keçmişdir. Bu dövrdə bölgədə müxtəlif etnosların — rusinlərin, macarların, almanların və yəhudilərin birgə yaşadığı çoxmillətli bir cəmiyyət formalaşmışdır. 1918-ci ildə Avstriya-Macarıstan imperiyasının süqutundan sonra Zakarpatye bölgəsi yeni yaranmış Çexoslovakiya Respublikasının tərkibinə daxil edildi. Bu dövrdə bölgədə muxtariyyət uğrunda hərəkatlar baş verdi. 1938-ci ildə Birinci Vyana arbitrajı nəticəsində bölgənin bir hissəsi Macarıstana verildi. 1939-cu ildə Macarıstan ərazinin qalan hissəsini də işğal etdi. İkinci Dünya müharibəsi dövründə bölgənin yəhudi əhalisi nasist rejimi tərəfindən kütləvi şəkildə deportasiya edildi və çoxu Auşvitz kimi ölüm düşərgələrində qətlə yetirildi. Müharibədən sonra Zakarpatye bölgəsi Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının (SSRİ) tərkibinə daxil edildi və Ukrayna SSR-nin vilayəti statusu almışdır. 1991-ci ildən sonra isə müstəqil Ukrayna dövlətinin bir hissəsi olmuşdur.
Demoqrafiyası
Etnik qruplar
| Census | Rusinlər, Ukraynlar və Rusinlər | "Çexoslovaklar" (Çexlər və Slovaklar) | Almanlar | Macarlar | Yəhudilər | Rumınlar | Digərləri | Ümumi əhali |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1880 | 244,742 (59.8%) | 8,611 (2.1%) | 31,745 (7.8%) | 105,343 (25.8%) | (siyahıyaalınma seçimi deyil) | 16,713 (4.1%) | 1,817 (0.4%) | 408,971 (100%) |
| 1921 | 372,884 (63.0%) | 19,737 (3.3%) | 10,460 (1.8%) | 102,144 (17.3%) | 80,059 (13.5%) | ("digərləri" ilə) | 6,760 (1.1%) | 592,044 (100%) |
| 1930 | 450,925 (62.2%) | 34,511 (4.8%) | 13,804 (1.9%) | 115,805 (16.0%) | 95,008 (13.1%) | 12,777 (1.8%) | 2,527 (0.4%) | 725,357 (100%) |
| 1959 | 686,464 (74.6%) | Slovaklar 12,289 (1.3%) Çexlər 964 (0.1%) | 3,504 (0.4%) | 146,247 (15.9%) | 12,169 (1.3%) | 18,346 (2%) | Ruslar 29,599 (3.2%) | 920,173 (100%) |
| 1970 | 808,131 (76.5%) | Slovaklar 9,573 (0.9%) Çexlər 721 (0.1%) | 4,230 (0.4%) | 151,949 (14.4%) | 10,856 (1%) | 23,454 (2.2%) | Ruslar 35,189 (3.3%) | 1,056,799 (100%) |
| 1979 | 898,606 (77.8%) | Slovaklar 8,245 (0.7%) Çexlər 669 (0.1%) | 3,746 (0.3%) | 158,446 (13.7%) | 3,848 (0.3%) | 27,155 (2.3%) | Ruslar 41,713 (3.6%) | 1,155,759 (100%) |
| 1989 | 976,749 (78.4%) | Slovaklar 7,329 (0.6%) | 3,478 (0.3%) | 155,711 (12.5%) | 2,639 (0.2%) | 29,485 (2.4%) | Ruslar 49,456 (4.0%) Qaraçılar (1.0%) | 1,245,618 (100%) |
| 2001 | Ukraynlar 1,010,100 (80.5%) Rusinlər 10,100 (0.8%) | Slovaklar 5,600 (0.5%) | 3,500 (0.3%) | 151,500 (12.1%) | məlumat yoxdur | 32,100 (2.6%) | Ruslar 31,000 (2.5%) Rumınlar 14,000 (1.1%) Digərləri (0.4%) | (100%) |
Qeydlər
vikipedia, viki, ensiklopediya, kitab, məqalə, oxumaq, pulsuz yüklə, zakarpatye sözünün mənası, zakarpatye haqqında məlumat. zakarpatye nədir? zakarpatye nə deməkdir?