Maliyyə böhranı (ing. financial crisis) — bir və ya bir neçə maliyyə institutunun, bazarın və ya bütövlükdə iqtisadi sistemin fəaliyyətində ciddi pozuntuların m

Maliyyə böhranı (ing. financial crisis) — bir və ya bir neçə maliyyə institutunun, bazarın və ya bütövlükdə iqtisadi sistemin fəaliyyətində ciddi pozuntuların meydana gəldiyi vəziyyətdir. Kreditin əlçatanlığının azalması, aktivlərin qiymətinin sürətlə düşməsi, bankların uğursuzluğu və ümumi iqtisadi fəaliyyətin yavaşlaması ilə müşayiət olunur.

Maliyyə böhranları iqtisadiyyat və cəmiyyət üçün ciddi təsirlər yaratsa da, onların qarşısını almaq və ya təsirini azaltmaq mümkündür. Effektiv idarəetmə və koordinasiyalı yanaşma böhranların dağıdıcı təsirlərini minimuma endirə bilər.

Maliyyə böhranlarının əsas xüsusiyyətləri

Banklar və ya digər maliyyə institutları qısamüddətli öhdəliklərini yerinə yetirmək üçün kifayət qədər likvidliyə malik olmur. Səhmlər, istiqrazlar, daşınmaz əmlak kimi aktivlərin qiyməti sürətlə enir. Banklar kredit vermə fəaliyyətlərini məhdudlaşdırır, bu da bizneslər və fərdlər üçün maliyyə çətinlikləri yaradır. Əmanətçilərin pullarını banklardan çıxarması bank panikasına və maliyyə sistemində domino effektinə səbəb ola bilər.

Əsas xüsusiyyətləri

Banklar və ya digər maliyyə institutları qısamüddətli öhdəliklərini yerinə yetirmək üçün kifayət qədər likvidliyə malik olmur. Səhmlər, istiqrazlar, daşınmaz əmlak kimi aktivlərin qiyməti sürətlə enir. Banklar kredit vermə fəaliyyətlərini məhdudlaşdırır, bu da bizneslər və fərdlər üçün maliyyə çətinlikləri yaradır. Əmanətçilərin pullarını banklardan çıxarması bank panikasına və maliyyə sistemində domino effektinə səbəb ola bilər.

Səbəbləri

Bazarda müəyyən aktivlərin (məsələn, daşınmaz əmlak və ya səhmlər) qiymətləri şişirilmiş səviyyəyə çatır və qəfil çökmə ilə nəticələnir. Fərdlər, şirkətlər və ya hökumətlər tərəfindən həddindən artıq borclanma, geri ödəmə qabiliyyətsizliyi yarada bilər. Effektiv nəzarət və tənzimləmənin olmaması maliyyə institutlarının riskli davranışlarına şərait yaradır. Neft qiymətlərindəki böyük dalğalanmalar, ticarət balansının pozulması və ya valyuta böhranları maliyyə sabitliyini sarsıda bilər. Sistem əhəmiyyətli bankların uğursuzluğu domino effektinə səbəb olaraq digər maliyyə institutlarına və iqtisadiyyata mənfi təsir edə bilər. Siyasi qeyri-sabitlik və güvən itirilməsi səbəbi ilə maliyyə sisteminə güvənin azalması panika və iqtisadi fəaliyyətin zəifləməsi ilə nəticələnə bilər.

Tarixi maliyyə böhranları

1929-cu ilin Böyük Depressiyası — ABŞ-da fond bazarının çökməsi ilə başlayan böhran qlobal iqtisadi tənəzzülə səbəb oldu.
1997-ci ilin Asiya maliyyə böhranı — valyuta spekulyasiyaları nəticəsində Tayland, İndoneziya və digər Asiya ölkələrinin maliyyə bazarlarında çökmələr baş verdi.
2008-ci il qlobal maliyyə böhranı — ABŞ-da daşınmaz əmlak bazarının çökməsi və "substandart" (ing. subprime) ipoteka böhranı qlobal maliyyə sistemində ciddi pozuntular yaratdı.
2020-ci ilin COVID-19 pandemiyası ilə əlaqədar böhran — pandemiyanın iqtisadi təsirləri maliyyə bazarlarında böyük çöküşlərə səbəb oldu, lakin mərkəzi bankların və hökumətlərin sürətli müdaxiləsi daha genişmiqyaslı böhranın qarşısını aldı.

Həmçinin bax

Valyuta böhranı