Azərbaycanca (AZ) Azərbaycanca (AZ)English (US) English (US)Қазақша (KZ) Қазақша (KZ)Lietuva (LT) Lietuva (LT)Türkçe (TR) Türkçe (TR)O'zbekcha (UZ) O'zbekcha (UZ)
Dəstək
Pulsuz Yükləmə və Məlumat Platforması
  • Vikipediya
  • Musiqi

Törəmə — funksiyanın hər hansı verilmiş bir nöqtədə dəyişmə sürətini göstərir. y=f(x) funksiyası hər hansı a nöqtəsində kəsilməzdirsə, arqumentin sonsuz kiçilən

Törəmə

  • Ana Səhifə
  • Vikipediya
  • Törəmə

Törəmə — funksiyanın hər hansı verilmiş bir nöqtədə dəyişmə sürətini göstərir. y=f(x) funksiyası hər hansı a nöqtəsində kəsilməzdirsə, arqumentin sonsuz kiçilən artımına funksiyanın da sonsuz kiçilən artımı uyğun olur ki, bu təklifin əksi də doğrudur. Yəni arqumentin a nöqtəsindəki sonsuz kiçilən artımına funksiyanın da bu nöqtədə sonsuz kiçilən artımı uyğundursa, funksiya bu nöqtədə kəsilməzdir. Arqument artımı sifra yaxınlaşdıqda funksiya artımının arqument artımına nisbətinin limiti varsa, bu limitə f(x) funksiyasının a nöqtəsində törəməsi deyilir. Əgər Δ x {\displaystyle \Delta x} {\displaystyle \Delta x}→0 şərtində

Funksiyanın qrafiki qara rəngdə, ona toxunan düz xəttin qrafiki isə qırmızı rəngdə göstərilmişdir. Düz xəttin qrafikinin funksiyanın qrafikinə toxunduğu nöqtənin dəyəri, həmin toxunanın bucaq əmsalına bərabərdir

Δ y Δ x = f ( x + Δ x ) − f ( x ) ( Δ x ) {\displaystyle {\frac {\Delta y}{\Delta x}}={\frac {f(x+\Delta x)-f(x)}{(\Delta x)}}} {\displaystyle {\frac {\Delta y}{\Delta x}}={\frac {f(x+\Delta x)-f(x)}{(\Delta x)}}}

nisbətinin sonlu limiti varsa, onda həmin limitə y=f(x) funksiyasının x nöqtəsində törəməsi deyilir. Verilmiş x nöqtəsində törəməsi olan funksiyaya həmin nöqtədə diferensiallanan funksiya deyilir. (a, b) intervalının hər bir nöqtəsində törəməsi olan funksiya həmin intervalda diferensiallanan funksiya adlanır. Funksiyanın törəməsini tapmaq əməlinə həmin funksiyanın diferensiallanması deyilir.

Mündəricat

Elementar funksiya törəmələri

  • Eksponensial və alqoritmik funksiyalar:
d d x e x = e x . {\displaystyle {\frac {d}{dx}}e^{x}=e^{x}.} {\displaystyle {\frac {d}{dx}}e^{x}=e^{x}.}
d d x a x = ln ⁡ ( a ) a x . {\displaystyle {\frac {d}{dx}}a^{x}=\ln(a)a^{x}.} {\displaystyle {\frac {d}{dx}}a^{x}=\ln(a)a^{x}.}
d d x ln ⁡ ( x ) = 1 x , x > 0. {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\ln(x)={\frac {1}{x}},\qquad x>0.} {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\ln(x)={\frac {1}{x}},\qquad x>0.}
d d x log a ⁡ ( x ) = 1 x ln ⁡ ( a ) . {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\log _{a}(x)={\frac {1}{x\ln(a)}}.} {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\log _{a}(x)={\frac {1}{x\ln(a)}}.}
  • Triqonometriya funksiyaları:
d d x sin ⁡ ( x ) = cos ⁡ ( x ) . {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\sin(x)=\cos(x).} {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\sin(x)=\cos(x).}
d d x cos ⁡ ( x ) = − sin ⁡ ( x ) . {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\cos(x)=-\sin(x).} {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\cos(x)=-\sin(x).}
d d x tan ⁡ ( x ) = sec 2 ⁡ ( x ) = 1 cos 2 ⁡ ( x ) = 1 + tan 2 ⁡ ( x ) . {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\tan(x)=\sec ^{2}(x)={\frac {1}{\cos ^{2}(x)}}=1+\tan ^{2}(x).} {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\tan(x)=\sec ^{2}(x)={\frac {1}{\cos ^{2}(x)}}=1+\tan ^{2}(x).}
  • Tərs triqonometrik funksiyalar:
d d x arcsin ⁡ ( x ) = 1 1 − x 2 , − 1 < x < 1. {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\arcsin(x)={\frac {1}{\sqrt {1-x^{2}}}},-1 {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\arcsin(x)={\frac {1}{\sqrt {1-x^{2}}}},-1<x<1.}
d d x arccos ⁡ ( x ) = − 1 1 − x 2 , − 1 < x < 1. {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\arccos(x)=-{\frac {1}{\sqrt {1-x^{2}}}},-1 {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\arccos(x)=-{\frac {1}{\sqrt {1-x^{2}}}},-1<x<1.}
d d x arctan ⁡ ( x ) = 1 1 + x 2 {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\arctan(x)={\frac {1}{1+x^{2}}}} {\displaystyle {\frac {d}{dx}}\arctan(x)={\frac {1}{1+x^{2}}}}

Törəmənin tətbiqi

Törəmənin sıfra bərabər olduğu və törəmənin olmadığı daxili nöqtələr funksiyanın böhran nöqtələridir. Həmin nöqtələr funksiyanın aldığı ən böyük və ya ən kiçik qiymətlər ola bilər. Bundan başqa cismin sürətinin zamana görə funksiyasının törəməsi onun təcilinə bərabərdir.

Həmçinin bax

  • Teylor teoremi
  • Differensial (riyaziyyat)

vikipedia, viki, ensiklopediya, kitab, məqalə, oxumaq, pulsuz yüklə, Törəmə haqqında məlumat. Törəmə nədir? Törəmə nə deməkdir?

←Növbəti YazıƏvvəlki Yazı→
Ən Oxunanlar - Vikipediya
  • Fevral 27, 2026

    Kompüter tomoqrafiyası

  • Fevral 27, 2026

    Qozo

  • Fevral 27, 2026

    Rafael Məhərrəmli

  • Fevral 27, 2026

    Plimut

  • Fevral 27, 2026

    Meri Somervill

Trend Mahnılar
  • Fevral 21, 2026

    Bayram Kürdəxanlı & Sona - Meclisimiz Xudmanidi İçmirsən

  • Fevral 21, 2026

    Xatire İslam - Heyatima Xoş Gelmisen 2026 (Yeni Klip) 4K

  • Fevral 21, 2026

    Uzeyir Mehdizade - Ruh Ekizim ( Official Video Clip ) 2026

  • Fevral 25, 2026

    Vefa Serifova - Sevgiye Verdim Ara 2026 (Yeni Klip) 4K

  • Fevral 25, 2026

    Damla - Anam Demişdi 2026 (Yeni Klip) 4K

Studia

  • Vikipediya
  • Musiqi

Xəbər Bülleteni Abunəliyi

Əlaqə Saxlayın
Bizimlə Əlaqə
© 2025 www.azur.az-az.nina.az - Bütün hüquqlar qorunur.
Müəllif hüquqları: Dadash Mammadov
Üst