Uşas (sanskr. उषस्) — Hinduizmdə Vedik tanrıçası, dan yeri ilahəsi kimi tanınır. Uşas dəfələrlə "Riqveda" mətnlərində xatırlanır və David Kinsleyə görə, "həmişə

Uşas
Uşas
Cinsi	qadın[d]
Digər mədəniyyətlərdə	Zarya, Avrora, Eos, Ostara

Uşas (sanskr. उषस्) — Hinduizmdə Vedik tanrıçası, dan yeri ilahəsi kimi tanınır. Uşas dəfələrlə "Riqveda" mətnlərində xatırlanır və David Kinsleyə görə, "həmişə sübh ilə eyniləşdirilir, hər gün dünyaya işığın gəlişi ilə özünü göstərir, sıxıcı qaranlığı qovur, şər demonlarını uzaqlaşdırır, bütün canlıları oyadır, hər şeyi hərəkətə gətirir və hər kəsi öz vəzifəsini yerinə yetirməyə göndərir". O, bütün canlıların həyat mənbəyidir, hərəkət və nəfəs verəndir, xaos və qarışıqlığın düşmənidir, hinduizmdə kosmik və mənəvi nizamı (Ṛta) dəstəkləyən uğurlu oyadıcıdır.

Uşas, "Riqveda"da ən uca tanrıça hesab olunur, lakin Agni, Soma və İndra kimi üç mərkəzi kişi Vedik tanrılarından daha az əhəmiyyətlidir. O, digər əsas kişi Vedik tanrıları ilə bərabər səviyyədədir. O, mükəmməl bəzədilmiş gənc bir qadın kimi təsvir olunur və qızılı arabada və ya yüzlərlə araba ilə səmada hərəkət edir. Onun arabasını qızılı-qırmızı atlar və ya inəklər çəkir. Uşas Vediya günəş tanrısı Surya üçün yolu açır. Surya bəzən onun əri, bəzən isə oğlu kimi göstərilir. Vedalarda ən gözəl himnlərdən bəziləri ona həsr olunmuşdur. Onun bacısı gecə tanrıçası Nişa (və ya Ratri) olaraq tanınır.

Etimologiyası

Vedik uṣás sözü "dan yeri" mənasını verən uṣá sözündən gəlir. Söz Proto-Hind-İran mənşəli Hušā́s (Avestan dilində "ušā") sözündən yaranmışdır. O, həmçinin Proto-Hind-Avropa dilində h₂éusōs ("dan yeri") kökünə əsaslanır və yunan dilində "ēṓs", litva dilində "aušrà" sözləri ilə qohumdur. Mellori və Adamsın fikrincə, bu söz İndoevropa ənənələrində "şərq" mənasını verən terminlərin əsasını təşkil edir.

Uṣás s-şəkilli kök quruluşuna malikdir, yəni onun genitiv halı uṣásas olur və "dan yeri tanrıçası" mənasını ifadə edir. Uşas Proto-Hind-Avropa ilahəsi h₂ausos ilə əlaqəlidir. Onun digər İndoevropa panteonlarındakı qohumları arasında Yunan ilahəsi Eos, Roma ilahəsi Aurora, Litva ilahəsi Austra və İngilis ilahəsi Ostara var. Ostaranın adı müasir ingilis dilində "Easter" (Pasxa) sözünün mənşəyi hesab olunur.

Təsviri

Uşas Vedaların əsas dan yeri tanrıçasıdır. O, bütün canlılara həyat verən, "bütün həyatın həyatı" və "bütün nəfəsin nəfəsi" olaraq təsvir edilir. Yer üzünü hər səhər yenidən canlandıran, xaosu və qaranlığı qovan, hər şeyi hərəkətə gətirən və bütün canlıları vəzifələrini yerinə yetirməyə göndərən bir ilahə kimi təsvir edilir.

O, Vedik ədəbiyyatında ən mühüm tanrıçadır, lakin Aqni, Soma və İndra kimi üç əsas kişi Vedik tanrılarından daha az önəmlidir. Onun adı bu üç tanrıya həsr olunan himnlərlə müqayisədə daha az xatırlanır, lakin Vedalarda digər kişi və qadın tanrılarla eyni səviyyədə qeyd edilir.

Uşas
Cinsi	qadın^[d]
Digər mədəniyyətlərdə	Zarya, Avrora, Eos, Ostara