Sədi (fars. سعدی شیرازی‎; təq. 1210, Şiraz, Fars ostanı, Xarəzmşahlar dövləti – 9 dekabr 1292, Şiraz) – orta əsrlər fars ədəbiyyatının, qəzəl janrının ən görkəm

Sədi Şirazi
Sədi Şirazi
	fars. سعدی شیرازی‎
Təxəllüsü	سعدی
Doğum tarixi	təq. 1210
Doğum yeri	Şiraz, Fars ostanı, Xarəzmşahlar dövləti;
Vəfat tarixi	9 dekabr 1292 (81–82 yaşında)
Vəfat yeri	Şiraz, Mərkəzi bəxşi[d], Şiraz şəhristanı, Fars ostanı, İran;
Fəaliyyəti	şair, yazıçı
Əsərlərinin dili	fars dili
Janr	qəzəl
Tanınmış əsərləri	Gülüstan,; Bustan;
	Sədi Şirazi Vikimənbədə
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Sədi (fars. سعدی شیرازی‎; təq. 1210, Şiraz, Fars ostanı, Xarəzmşahlar dövləti – 9 dekabr 1292, Şiraz) – orta əsrlər fars ədəbiyyatının, qəzəl janrının ən görkəmli nümayəndələrindən biri. Sədinin əsərləri dünya ədəbiyyatında həm bədii keyfiyyəti, həm də daşıdığı dərin ictimai-sosial əhəmiyyətinə görə yüksək qiymətləndirilir.

Həyatı

Şirazda doğulan Sədi gənc yaşlarında ərəb ədəbiyyatını və İslam biliklərini öyrənmək üçün Bağdada köçür. Dağıdıcı monqol istilalarından sonra, Sədi səfərə çıxmaq qərarına gəlir və ömrünün böyük qismini İraqı, Anadolunu, Suriyanı, Misiri, həmçinin Mərkəzi Asiyanı və Hindistanı gəzməyə, orada yaşayan insanların həyat tərzi ilə tanış olmağa həsr edir. Doğma Şirazına ahıl yaşlarında qayıdır.

Sədinin ən məşhur əsərləri "Bustan" (1257) və "Gülüstan"dır (1258). "Bustan" lirik janrda yazılmış islami nəsihətlərdən, dini baxımdan ədliyyə, təvəzökarlıq, bərabərlik kimi keyfiyyətlərin tərifindən ibarətdir. Bundan savayı əsər dərviş mədəniyyəti haqqında məlumat verir. "Gülüstan" epik formada təqdim edilmiş əhvalatlardan, lətifələrdən, hikmətli sözlərdən, məsləhətlərdən və qısa şeirlərdən ibarətdir. Hər iki əsər 1654-cü ildə alman dilinə tərcümə edilərək ilk dəfə avropalılara təqdim edilib.

Ədəbiyyat

Kolliyate-Sə’di. be ehtemame-Məhəmmədəli Foqruği. Tehran, 1365.
Sədişenasi. be kuşeşe-Kuruş Kəmali Sərvestani. dəftəre −1–4, Şiraz, 1377–1380.
Ziya Müvəhhid. Sədi. Tehran, 1374.
Əbdülhüseyn Zərrinkub. Ba karvane-holle. Tehran, 1374.
Sədi. Gülüstan. Bakı, 1987.
Саади. Бустан. вступ. статья и перевод К.Чайкина. М., 1935.
Şibli Ne’mani. Şerül-əcəm. celde-dovvom. Tehran, 1368.
Zəbihullah Səfa. Tarixe-ədəbiyyat dər İran. celde-sevvom. Tehran, 1353.
Рустам Алиев. Проблема восстановления поэтического наследия Саади Ширази. АДД. Москва, 1968.
Rəhim Sultanov. Sədi yaradıcılığında "Gülüstan". Bakı, 1961.
Məsiağa Məhəmmədi "Həqiqət və gözəllik şairi" 05.01.2008.