Nisa və ya Parthaunisa — Türkmənistanın Aşqabad vilayətinin 18 km cənub-qərbində yerləşən Bagır kəndi yaxınlığında salınmış qədim bir şəhərdir. Nisa Parfiya mər

UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyekti
UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyekti
	Nisa
Ölkə	Türkmənistan;
Tip	Mədəni
Kriteriya	(ii)[d], (iii)[d]
Keçid	1242
Daxil edilməsi	(qeyri-məlum sessiya)
	Nisa

Nisa və ya Parthaunisa — Türkmənistanın Aşqabad vilayətinin 18 km cənub-qərbində yerləşən Bagır kəndi yaxınlığında salınmış qədim bir şəhərdir. Nisa Parfiya mərkəzi administrasiyasının ilk mərkəzi kimi qəbul edilir. Şəhərin əsasının I Arşak (e.ə. 250-ci illərdə hakimiyyətdə olmuşdur) tərəfindən qoyulduğu qəbul edilir. Nisadakı qalanın tikilmə məqsədi dəqiq olaraq məlum olmasa da, onun nekropol kimi istifadə edildiyi təxmin edilir.

Nisa ərazisində aparılmış olan arxeoloji qazıntılar zamanı mühüm tikililər, türbələr və məbədlər, çox sayda yazılı sənədlər və talan edilmiş xəzinə aşkar edilmişdir. Bir çox Hellenistik sənət əsərləri ilə yanaşı, fars süjetləri (İran ədəbiyyatının və mədəniyyətinin müxtəlif mövzuları) və ya klassik mifoloji səhnələrlə bəzədilmiş çox sayda fil sümüyündən hazırlanmış ritonlar və sikkələr aşkar edilmişdir.

Nisanın adı daha sonralar Parfiya hökmdarı olan I Mitridat (e.ə. 171 - e.ə. 138) tərəfindən Mitradatkirt ("Mitridat qalası") olaraq dəyişdirilmişdir. Nisa e.ə. I əsrin birinci rübündə baş vermiş olan güclü bir zəlzələ nəticəsində tamamilə dağılmışdır. Nisa qalası 2007-ci ildə UNESCO tərəfindən Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir.

Biblioqrafiya

MASSON M.E., PUGACHENKOVA G.A., The Parthians rhytons of Nisa, Monografie di Mesopotamia (Introduction by A. Invernizzi), Firenze, Le Lettere. 1982
Invernizzi A., KOSHELENKO G.A., «Soviet-Italian Excavations in Old Nisa (Season 1990) », Mesopotamia, XXV, pp. 47–50. 1990
GABUTTI A., «The Italian Excavation in Old Nisa: the Northern Corner of the Round Hall Complex», Mesopotamia XXXI, pp. 161–177, 1996
Invernizzi A., «Archaeological research in Old Nisa 1990–1994», in La Persia e l’Asia Centrale da Alessandro al X secolo, Atti dei Convegni Lincei, 127, Roma, pp. 237–249. 1996
Invernizzi A., «New Archaeological Research in Old Nisa, 1990–1991», in The Art and Archaeology of Ancient Persia. New Light on the Parthian and Sasanian Empire, ed. V. Sarkhosh Curtis, R. Hillenbrand, J.M. Rogers, London-New York, 8–13. 1998
Invernizzi A., «Old Nisa and the Art of the Steppes», Bulletin of the Asia Institute, 10, 33–38. 1998
Invernizzi A., «Parthian Nisa. New Lines of Research», in J. Wiesehöfer (ed.), Das Partherreich und seine Zeugnisse, Beiträge des internationalen Colloquiums – Eutin, 1996, (Historia Einzelschriften, 122), Stuttgart, 45–59. 1998
Invernizzi A., «The Square House at Old Nisa», Parthica 2, pp. 13–53. 2000
Invernizzi A., «Arsacid Dynastic Art», Parthica 3, pp. 133–157. 2001
Invernizzi A., «Arsacid Palaces», in The Royal Palace Institution in the 1st Millennium BC (Ed. I. Nielsen), Athens, pp. 295–312. 2001
LIPPOLIS C., book review of V.N. PILIPKO, Staraja Nisa. Zdanie s Kvadratnym Zalom, Moskva, 1996, su Parthica, 3, 2001, 2001
pp. 221–234. 2001
KOSHELENKO G, LAPCHIN A., «Ricerche nel complesso del Tempio Rotondo a Nisa Vecchia», Parthica 4, pp. 9–45. 2002
LIPPOLIS C., «Novije Issledovanija Staroj Nisji», Kulturnye Ziennosti 2000–2001, Ashkhabad. 2003
LIPPOLIS C., «Nisa-Mithradatkert: the building to the north of the Round Hall. Preliminary Report of the 2000–2001 excavations campaign», Central Asia Cultural Values, vol. I, n. 2, June 2003, p. 1–17. 2003
LIPPOLIS C., book review of PILIPKO V.N., Staraja Nisa – Osnovnye itogi arheologicheskogo izuchenija v sovetskij period, su Parthica 5, 2003, p. 3–13. 2003
Invernizzi A., «The culture of Nisa, between steppe and empire», After Alexander-Central Asia before Islam. Themes in the history and archaeology of Western Central Asia, British Academy Conference, 23–25 June 2004.
Invernizzi A., «Thoughts on Parthian Nisa», in Parthica 6, pp. 133–143. 2004
Invernizzi A., «Representations of Gods in Parthian Nisa», Parthica 7 (2005), pp. 71–80. 2005
Daryaee, Touraj. The Oxford Handbook of Iranian History. Oxford University Press. 2012. 1–432. ISBN 978-0-19-987575-7.

UNESCO-nun Ümumdünya irsi obyekti
Nisa

Ölkə	Türkmənistan
Tip	Mədəni
Kriteriya	(ii)^[d], (iii)^[d]
Keçid	1242
Daxil edilməsi	(qeyri-məlum sessiya)
Nisa