Mədəni alma (lat. Malus domestica) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin alma cinsinə aid bitki növü.

Mədəni alma
Mədəni alma
Elmi təsnifat
	Domen: Eukariotlar Klad: Diaphoretickes Ranqsız: Arxeplastidlər Aləm: Bitkilər Klad: Streptofitlər Klad: Ali bitkilər Klad: Çoxsporlu bitkilər Klad: Borulu bitkilər Klad: Toxumlu bitkilər Klad: Çiçəkli bitkilər Klad: Evdikotlar Klad: Bazal evdikotlar Klad: Superrozidlər Klad: Rozidlər Klad: Fabidlər Dəstə: Gülçiçəklilər Fəsilə: Gülçiçəyikimilər Yarımfəsilə: Gavalıkimilər Triba: Almakimilər Yarımtriba: Almakimilər Cins: Alma Növ: Mədəni alma
Beynəlxalq elmi adı
	Malus domestica Borkh., 1803[…];
ITIS	516655
NCBI	3750

Mədəni alma (lat. Malus domestica) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin alma cinsinə aid bitki növü.

Arealı

Asiyada təbii halda yayılmışdır.

Botaniki xarakteristikası

3-6 və yaxud 10 -14 m hündürlüyü olan ağacdır. Gövdəsi çatlarla örtülmüş, böyük və yaşıl ağaclarda diametri 9 sm-ə çatır. Qollu-budaqlı, enliçətirlidir; bəzən çətiri yumurtavarı və ya şarşəkilli olur. Budaqları uzun müddət tüklü qalır. Oduncağı sıx, möhkəm və bərkdir. Tumurcuqları konusvarı və ya yumurtavarı olur. Yarpaqları iri və müxtəlif formalardadır. Çox vaxt oturaq hissəsi dəyirmi olmaqla yumurtavarıdır. Yarpağın kənarı yarım dairəvı, mişardişli, alt tərəfi az və ya sıx tüklüdür, açıq yaşıl rəngdədir, saplaqları qısadır. Çiçəkləri iri, ağ və ya çəhrayı rəngdədir, bayır tərəfdən daha tünd rənglidir. Çiçək saplağı, çiçək yatağı və kasacığı sıx keçətüklüdür. Meyvələri iri, diametri adatən 3 sm-dən artıqdır.

Ekologiyası

İstiyə, soyuğa, rütubətə tələbkar bitkidir.

Azərbaycanda yayılması

Böyük və Kiçik Qafqaz, Kür-Araz ovalığında, Talışda və Naxçıvan MR-da təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi

Dekorativ ağacdır, yaxşı ballı bitkidir. Meyvələrindən konserv, mürəbbə, jele, povidla, sidro, meyvə şərabı və s. hazırlanır. Meyvələrində 6,36-dan 12,7 mq-a qədər, yarpaqlarında isə 450 mq% C vitamini olur. Meyvələrində olan B vitamininin miqdarı 0,8-2,3 qamma, karotinin miqdarı 1,25-3,0 qammadır. Oduncağı müxtəlif qiymətli çilingər məmulatı hazırlamaq üçün işlədilir.

Sinonimləri

Homotipik sinonimləri

Malus communis var. domestica (Suckow) Gams
Malus × dasyphylla var. domestica (Suckow) Koidz.
Malus pumila var. domestica (Suckow) C.K.Schneid.
Malus sylvestris var. domestica (Suckow) Mansf.
Pyrus malus proles domestica (Suckow) Asch. & Graebn.
Pyrus malus var. domestica Suckow
Pyrus pumila var. domestica (Suckow) Asch. & Graebn.

Heterotipik sinonimləri

Malus anetica Poit. & Turpin
Malus anetica rubra Poit. & Turpin
Malus anisophylla Sumnev.
Malus apetala Poit. & Turpin
Malus astracanica Dum.Cours.
Malus batavica Poit. & Turpin
Malus calvilla Poit. & Turpin
Malus calvilla alba Poit. & Turpin
Malus calvilla rubra Poit. & Turpin
Malus caspiriensis Langenf.
Malus chitralensis Vassilcz.
Malus columbella Poit. & Turpin
Malus columbella alba Poit. & Turpin
Malus communis Desf.
Malus communis var. api Risso
Malus communis var. austera (Wallr.) Wenz.
Malus communis var. chinensis Wenz.
Malus communis var. coccinea Risso
Malus communis var. corallina Risso
Malus communis var. coronata Risso
Malus communis var. depressa Risso
Malus communis var. fasciata Risso
Malus communis var. gellida Risso
Malus communis var. joannis Risso
Malus communis var. loiseleurii Risso
Malus communis var. mitis Wenz.
Malus communis subsp. mitis (Wenz.) Dippel
Malus communis f. mitis (Wenz.) Gams
Malus communis var. nigra Dippel
Malus communis var. oblonga Risso
Malus communis var. paradisiaca (L.) Wenz.
Malus communis subsp. paradisiaca (L.) Dippel
Malus communis var. ponderosa Risso
Malus communis var. provincialis Risso
Malus communis subsp. pumila (Mill.) Gams
Malus communis var. pumila (Mill.) Risso
Malus communis var. reneta Risso
Malus communis var. rosea Risso
Malus communis var. sabulosa Risso
Malus communis var. sativa DC.
Malus communis var. siccifolia Risso
Malus communis var. sieversii (Ledeb.) Dippel
Malus communis var. tomentosa Coss. & Germ.
Malus communis var. typica Beck
Malus communis var. vetan Risso
Malus cylindracea A.Sav.
Malus × dasyphylla var. chinensis (Wenz.) Koidz.
Malus × dasyphylla f. dioeca Zabel
Malus × dasyphylla f. flore-plena Zabel
Malus × dasyphylla var. gellidus (Risso) D.Rivera
Malus × dasyphylla f. pendula (R.Möller) Zabel
Malus × dasyphylla var. reneta (Risso) D.Rivera
Malus dioica (Moench) Medik.
Malus dolichomorpha Juz.
Malus domestica var. api (Risso) D.Rivera
Malus domestica var. calvillea Likhonos
Malus domestica subsp. caucasica Likhonos
Malus domestica var. coccineus (Risso) D.Rivera
Malus domestica subsp. hybrida Likhonos
Malus domestica subsp. intermedia Likhonos
Malus domestica subsp. italotaurica Likhonos
Malus domestica subsp. macrocarpa Likhonos
Malus domestica subsp. medioasiatica Likhonos
Malus domestica subsp. occidentalieuropaea Likhonos
Malus domestica var. paradisiaca (L.) Likhonos
Malus domestica var. parmaenea Likhonos
Malus domestica var. ponderosus (Risso) D.Rivera
Malus domestica var. praecox (Mill.) Likhonos
Malus domestica subsp. pumila (Mill.) Likhonos
Malus domestica var. renettea Likhonos
Malus domestica var. roseus (Risso) D.Rivera
Malus domestica subsp. rossica Likhonos
Malus dulcissima var. subsessilis (C.K.Schneid.) Koidz.
Malus fontanesiana Spach
Malus frutescens Medik.
Malus glabra A.Sav.
Malus heterophylla Sumnev.
Malus hissarica Kudr.
Malus hissarica var. heterogena Kudr.
Malus hissarica var. mironovii Kudr.
Malus hissarica var. variegata Kudr.
Malus jarmolenkoi Poljakov
Malus juzepczukii Vassilcz.
Malus kudrjaschevii Sumnev.
Malus linczevskii Poljakov
Malus livida A.Sav.
Malus malus (L.) Voss
Malus medwietzkyana Dieck ex E.Goeze
Malus montalivetia Poit. & Turpin
Malus niedzwetzkyana Dieck
Malus paradisiaca (L.) Medik.
Malus paradisiaca var. pumila Koehne
Malus paradisiaca var. tomentosa W.D.J.Koch ex Koehne
Malus passipoma Poit. & Turpin
Malus passipoma alba Poit. & Turpin
Malus persicifolia (Popov) Sumnev.
Malus persicifolia var. popovii Kudr.
Malus praecox Borkh.
Malus praecox var. paradisiaca (L.) Vǎlev
Malus praecox f. pyramidale V.V.Byalt & Firsov
Malus prasomila (L.) Poit. & Turpin
Malus prasomila augustiana Poit. & Turpin
Malus prasomila var. lutea-praecox Poit. & Turpin
Malus prasomila var. lutea-serotina Poit. & Turpin
Malus pumila Mill.
Malus pumila f. apetala (Poit. & Turpin) C.K.Schneid.
Malus pumila var. joannis (Risso) D.Rivera
Malus pumila var. niedzwetzkyana (Dieck) C.K.Schneid.
Malus pumila var. paradisiaca (L.) C.K.Schneid.
Malus pumila f. pendula (R.Möller) C.K.Schneid.
Malus pumila var. persicifolia Popov
Malus pumila var. plena Bean
Malus pumila f. plena (Weston) Rehder
Malus pumila subsp. praecox Mill.
Malus pumila var. praecox (Nyman) C.K.Schneid.
Malus pumila var. subsessilis C.K.Schneid.
Malus pumila f. translucens (Hartwig) C.K.Schneid.
Malus rambura Poit. & Turpin
Malus rambura aestivalis Poit. & Turpin
Malus santonum A.Sav.
Malus schischkinii Poljakov
Malus sieversii (Ledeb.) M.Roem.
Malus sieversii var. anisophylla (Sumnev.) Ponomar.
Malus sieversii f. anisophylla (Sumnev.) Langenf.
Malus sieversii var. caspiriensis (Langenf.) Ponomar.
Malus sieversii f. cerea Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii var. chitralensis (Vassilcz.) Ponomar.
Malus sieversii var. dilatata Kudr.
Malus sieversii f. dragavzevii Bykov
Malus sieversii var. dulcis Kudr.
Malus sieversii f. flava Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii f. flavorosea Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii f. flavorubens Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii f. gilva Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii var. hemisphaerica Kudr.
Malus sieversii var. hissarica (Kudr.) Langenf.
Malus sieversii var. hissarica (Kudr.) Kudr.
Malus sieversii var. hissarica (Kudr.) Ponomar.
Malus sieversii subsp. hissarica (Kudr.) Likhonos
Malus sieversii subsp. hissarica (Kudr.) Langenf.
Malus sieversii f. insipida Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii var. jarmolenkoi (Poljakov) Ponomar.
Malus sieversii f. jarmolenkoi (Poljakov) Bykov
Malus sieversii var. juzepczukii (Vassilcz.) Ponomar.
Malus sieversii var. kudrjaschevii (Sumnev.) Ponomar.
Malus sieversii var. kudrjaschevii (Sumnev.) Langenf.
Malus sieversii f. kudrjaschevii (Sumnev.) Langenf.
Malus sieversii f. laetevirida Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii f. linczevskii (Poljakov) Langenf.
Malus sieversii f. linczevskii (Poljakov) Bykov
Malus sieversii var. linczevskii (Poljakov) Ponomar.
Malus sieversii var. linczevskii (Poljakov) Langenf.
Malus sieversii var. longicarpa Bykov
Malus sieversii f. longicarpa (Bykov) Langenf.
Malus sieversii f. media Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii f. niedzwetzkyana (Dieck) Langenf.
Malus sieversii var. niedzwetzkyana (Dieck) Langenf.
Malus sieversii f. ochrorubra Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii var. pamiralaica Kudr.
Malus sieversii f. pavlovii Bykov
Malus sieversii var. persicifolia (Popov) Ponomar.
Malus sieversii f. poljakovii Bykov
Malus sieversii f. pomacea Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii f. purpureofasciata Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii f. reflexa Zaprjagaeva
Malus sieversii f. rubrifasciata Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii f. rubrolateralis Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii var. schischkinii (Poljakov) Ponomar.
Malus sieversii f. schischkinii (Poljakov) Bykov
Malus sieversii var. spherocarpa Bykov
Malus sieversii f. spherocarpa (Bykov) Langenf.
Malus sieversii f. suffusa Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii var. tianschanica (Sumnev.) Ponomar.
Malus sieversii f. viridicerea Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii f. viridifasciata Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii f. viridirubra Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii f. viridis Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii f. viridula Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus sieversii var. vvedenskyi Kudr.
Malus sieversii f. xanthella Bondarenko ex O.N.Korovina & N.M.Chernomorskya
Malus spumosa Poit. & Turpin
Malus sylvestris var. frutescens Münchh.
Malus sylvestris var. niedzwetzkyana (Dieck) L.H.Bailey
Malus sylvestris subsp. paradisiaca (L.) Soó
Malus sylvestris var. paradisiaca (L.) L.H.Bailey
Malus sylvestris subsp. praecox (Nyman) Soó
Malus sylvestris var. praecox (Nyman) Ponomar.
Malus sylvestris subsp. pumila (Mill.) Domin
Malus sylvestris subsp. sieversii (Ledeb.) Soó
Malus sylvestris var. tomentosa Holandre
Malus sylvestris var. tomentosa W.D.J.Koch ex Schur
Malus tatarica K.Koch
Malus tianschanica Sumnev.
Malus tomentosa Dum.Cours.
Malus turbinoides A.Sav.
Malus umbellata Gilib.
Malus upsalensis Dippel
Malus violacea Poit. & Turpin
Malus violacea eyresii Poit. & Turpin
Malus viridis A.Sav.
Pyrenia malus Clairv.
Pyrus apiosa Steud.
Pyrus armeniacifolia Dochnahl
Pyrus astracanica (Dum.Cours.) DC.
Pyrus cavillea Steud.
Pyrus cestiana Steud.
Pyrus chitralensis (Vassilcz.) M.F.Fay & Christenh.
Pyrus dioica Moench
Pyrus divisa Link
Pyrus epirotica Steud.
Pyrus eryostyla (Moris) Guss.
Pyrus fontanesia Poit. & Turpin
Pyrus fontanesiana (Spach) Steud.
Pyrus malus L.
Pyrus malus var. abortiva Druce
Pyrus malus var. amara Hartm.
Pyrus malus monstr. apetala (Poit. & Turpin) Asch. & Graebn.
Pyrus malus var. apetala (Poit. & Turpin) L.H.Bailey
Pyrus malus apetala Münchh.
Pyrus malus var. appiana Plinius ex Schübl. & G.Martens
Pyrus malus var. astracanica (Dum.Cours.) Loudon ex L.H.Bailey
Pyrus malus lusus aucubifolia (J.R.Booth ex G.Kirchn.) Asch. & Graebn.
Pyrus malus var. aucubifolia J.R.Booth ex G.Kirchn.
Pyrus malus var. austera Wallr.
Pyrus malus var. cavillea L.
Pyrus malus var. cestiana L.
Pyrus malus conica Dierb.
Pyrus malus subsp. conocarpa Schübl. & G.Martens
Pyrus malus costata Dierb.
Pyrus malus subsp. costata (Dierb.) Schübl. & G.Martens
Pyrus malus var. epirotica L.
Pyrus malus var. eriostyla Moris
Pyrus malus floribunda Tipping
Pyrus malus var. frutescens (Münchh.) Borkh.
Pyrus malus frutescens Münchh.
Pyrus malus fruticosa Dierb.
Pyrus malus var. hortensis Willk.
Pyrus malus subsp. hortensis Cout.
Pyrus malus hortensis Willk.
Pyrus malus subsp. megamila Schübl. & G.Martens
Pyrus malus var. minor K.Koch
Pyrus malus var. niedzwetzkyana (Dieck) Asch. & Graebn.
Pyrus malus lusus nigra (Dippel) Asch. & Graebn.
Pyrus malus oblongus N.Terracc.
Pyrus malus subsp. paradisiaca (L.) Schübl. & G.Martens
Pyrus malus var. paradisiaca L.
Pyrus malus proles paradisiaca (L.) Asch. & Graebn.
Pyrus malus pendula R.Möller
Pyrus malus var. pendula (R.Möller) L.H.Bailey
Pyrus malus lusus pendula (R.Möller) Asch. & Graebn.
Pyrus malus plana Dierb.
Pyrus malus plena Weston
Pyrus malus var. plena L.H.Bailey
Pyrus malus pleniflora Münchh.
Pyrus malus subsp. praecox Nyman
Pyrus malus var. prasomila L.
Pyrus malus subsp. prasomila (L.) Schübl. & G.Martens
Pyrus malus var. pumila (Mill.) A.Henry
Pyrus malus subsp. pumila (Mill.) Asch. & Graebn.
Pyrus malus regia Dierb.
Pyrus malus rosea Dierb.
Pyrus malus var. rossica Litv.
Pyrus malus var. rubelliana L.
Pyrus malus sargentii Anon.
Pyrus malus var. sativa Weston
Pyrus malus var. sativa Stokes
Pyrus malus var. sieversii (Ledeb.) Wenz.
Pyrus malus var. strepens Schübl. & G.Martens
Pyrus malus subsp. striata Schübl. & G.Martens
Pyrus malus striatofasciata Dierb.
Pyrus malus var. tomentosa Neilr.
Pyrus malus tomentosa Ledeb.
Pyrus malus var. tomentosa W.D.J.Koch
Pyrus malus transitoria Anon.
Pyrus malus f. translucens Voss
Pyrus malus var. translucens Hartwig
Pyrus malus lusus translucens (Hartwig) Asch. & Graebn.
Pyrus malus var. ussuriensis Rupr. ex Koehne
Pyrus malus var. wojejkowii Litv.
Pyrus niedzwetzkyana (Dieck) Hemsl.
Pyrus pollveria Lej.
Pyrus praecox Pall.
Pyrus prasomila (L.) Steud.
Pyrus pulverulenta K.Koch
Pyrus pumila (Mill.) Steud.
Pyrus rubelliana Steud.
Pyrus saxatilis Schltdl. ex Ledeb.
Pyrus sieversii Bunge
Pyrus songarica Fisch. ex Juz.
Pyrus sylvestris var. sativa Gray
Pyrus tomentosa (Dum.Cours.) DC.
Sorbus malus (L.) Crantz