Kasax Bazilikası – Ermənistanın Araqatsotn mərzinin Abaran rayonunun mərkəzi olan Baş Abaran (qədim Kasax) şəhərində, İrəvan–Gümrü şosse yolunun üstündə yerləşə

Kasax Bazilikası – Ermənistanın Araqatsotn mərzinin Abaran rayonunun mərkəzi olan Baş Abaran (qədim Kasax) şəhərində, İrəvan–Gümrü şosse yolunun üstündə yerləşən qədim məbəd.

Kasax bazilikası
Սուրբ Խաչ եկեղեցի
Ölkə	Ermənistan
Şəhər	Abaran
Yerləşir	Araqatsotn mərzi
Aidiyyəti	EQK
Tikilmə tarixi	IV-V əsrlər
Üslubu	Erməni memarlığı
Vəziyyəti	fəaliyyət göstərir
Ermənistanda qeydiyyata alınmış abidələr
İstinad nöm.	2.2/2.1
Kateqoriya	Məbəd
Əhəmiyyəti	Ölkə əhəmiyyətli
40°35′36″ şm. e. 44°21′24″ ş. u.HGYO
Kasax bazilikası
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Bütün əlamətlərinə (tarixi, arxeoloji, memarlıq) görə Qərbi Azərbaycan ərazisində ən qədim məbədlərdən biri olan Kasax bazilikasının inşa tarixi V əsrə aid edilsə də, bir çox mütəxəssislər tərəfindən politeizm dövrünün yadigarı kimi xarakterizə edilir.

Üçnefli bazilika şəklində olan məbəd 1947–1948-ci illərdə Ermənistan Memarlıq Abidələrinin Mühafizəsi Komitəsi tərəfindən bərpa olunmuş və ona bir sıra erməni və xristian elementləri əlavə olunmuşdur. Abidənin yerləşdiyi yerin istər Abaran, istərsə də daha qədim Kasax adı qədim türk etnonimlərindən törəmədir və bu ərazilərin hələ miladdan əvvəlki dövrlərdən türklərin vətəni olması haqqında mənbələrdə məlumatlar vardır. Belə ki, mixi yazılı kitabələr, eləcə də antik müəlliflər bu ərazilərin sakini olan sak–skif–massaget tayfalarının tez-tez Urartuya yürüşlər etməsindən bəhs edir. Abaran rayonuna ilk ermənilərin gəlişi 1829–1830-cu illərə təsadüf edir. Həmin vaxt 56 erməni ailəsi Türkiyədən köçürülərək burda məskunlaşdırılmışdır.