Kalka (fr. calque — kopiya) ya da hərfi tərcümə — linqvistikada başqa dillərin söz, ifadə və frazaların, dil vahidinə uyğun olaraq hərfi tərcümə ilə mənimsənilm

Kalka (fr. calque — kopiya) ya da hərfi tərcümə — linqvistikada başqa dillərin söz, ifadə və frazaların, dil vahidinə uyğun olaraq hərfi tərcümə ilə mənimsənilməsi. Kalkaların yaranmasına gətirən mənimsəmə üsulu kalka ya da kalkalaşdırmaq adlanır. Kalkanın öyrənilməsiylə linqvistika, leksikoloqiya və tərcüməşünaslıq məşğul olur.

Kalkalar dil daşıyıcılarının, xarici dilin məişətə və elmə xarici mənimsəmələrin kəskin artımına - müxtəlif tarixi mərhələlərdə Azərbaycan dilinə ardıcıl olaraq fars, ərəb, rus, alman, fransız, ingilis dillərindən, birbaşa reaksiya kimi yaranıb. Bəzi, məsələn island dilində, kalkalaşdırma - praktiki olaraq xarici leksikanın yeganə assimilyasiya vasitəsidir.

Növləri

Dilçilikdə kalkaların müxtəlif növləri təsnif olunur.

Sözyaradan kalka - xarici sözün bir dildən o biri dilə morfemlərlə tərcüməsindən əldə edilir. Məsələn göydələn sözü, rus neboskreb sözündən o isə öz növbəsində ingilis sky-scraper sözündən yaranıb.

Yarımada - (rus) poluostrov, (alman) halbinsel, insanpərvərlik - (rus)çeloveçnost, (alman) Menshclichkeit və sairə. əlyazma- rukopis yarımköçürücü (rus) poluprovodnik, (ingilis)semiconductor

Semantik kalka - xarici sözün təsiri altında yeni məna daşımağa başlayır. Məsələn əsmək rus dili vasitəsilə, alman dilindən kiminsə qayğısına qalmaq mənasında işlənir.
Frazeoloji kalka - məsələn özünü ələ al - rus vozmi sebya v ruki sözbirləşməsindən yaranıb, o isə öz növbəsində uyğun alman frazasından.
Yarımkalka - mürəkkəb sözlərin qismən kalka olunması.
Yalançı kalka - ifadənin morfoloji-semantik strukturunun səhv təsrif olunmuş mənimsənilməsi.