Dil — ancaq insanlara aid olan, özündə məzmun və eyni tip səslənmə (yazılış) qaydaları daşıyan şərti sistem.

Bu məqalə ünsiyyət vasitəsi olan dil haqqındadır. Digər mənalar üçün Dil (dəqiqləşdirmə) səhifəsinə baxın.

Dil — ancaq insanlara aid olan, özündə məzmun və eyni tip səslənmə (yazılış) qaydaları daşıyan şərti sistem.

Mixi yazı, tanınan ən qədimi yazı növlərindən biridir. Dilin yazıya geçməsindən əvvəl, bu yazıların tarixindən hətta minlərcə il əvvəl də danışıldığı qəbul edilir.

O, yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, dünya haqqında təsəvvür yaradan təbii intellektual sistemdir. Hər bir dil ayrılıqda dünya haqqında bilik, dünyanı görmək və anlamaq üçün vasitədir.

Dilləri linqvistika öyrənir. Dildə şərti işarələr semiotikanın predmetidir. Dilin insan təfəkkürünə və fəaliyyətinə təsirini psixolinqvistika tədqiq edir.

Tipologiya

linqvistikanın predmeti olan insan dilləri :
- təbii insan dilləri,
- süni insan dilləri, məsələn, (esperanto),
- karlar üçün jest dili,
formal dillər
- kompüter dili, məsələn Alqol,
Heyvanların ünsiyyət dili.

Dillər haqqında ümumi məlumat

Hazırda Yer üzündə 7000-ə yaxın dil mövcuddur. Dünyanın yeddi dili dünya dilləri hesab olunur: ingilis dili, ispan dili, ərəb dili, rus dili, fransız dili, alman dili, portuqal dili

Alimlərin fikrinə görə, son 100 il ərzində 3000-dən 6000-ə qədər dili ölüm təhlükəsi gözləyir. Dilin saxlanması üçün həmin dildə ən azı 100 min insan danışmalıdır.

Yer üzündə əhalinin 80%-i 7000 dildən yalnız 80 dili bilir. Qalan dillərdə əhalinin 20%-i danışır. 3,5 min dil əhalinin 0,2%-nə aiddir

Altay dilləri

Ural dilləri

Fin-Uqor qrupu
Samodi qrupu

Hind-Avropa dilləri

German dilləri
Roman dilləri
Slavyan dilləri
İran dil qrupu
Hind-ari dilləri
Baltik dilləri
Kelt dilləri
İtalik dilləri
Yunan dilləri
Paleobalkan dilləri

Avrasiya Dil Ailəsi

Semit qrupu
Berber-Liviya qrupu
Çad qrupu
Kuşit qrupu

Qafqaz dilləri

Kartvel qrupu
Abxaz-adıq dilləri
Nax qrupu
Dağıstan qrupu

Paleoasiya Dil Ailəsi

Ölü dillər

Əski yunan dili
Latın dili
Sanskrit dili
Assuriya dili
Əski türk dili
Əski fars dili
Əski rus dili

Həmçinin bax

Dil (anatomiya)

Ədəbiyyat

Şirəliyev M. Azərbaycan dialektologiyasının əsasları. B., 1962;
Dəmirçizadə Ə. Azərbaycan dilinin üslubiyyatı. B., 1968;
Axundov A. Azərbaycan dilinin tarixi fonetikası. B., 1973;
Dəmirçizadə Ə. Azərbaycan ədəbi dilinin tarixi. B., 1979, 1-ci hissə; Müasir Azərbaycan dili. 3 cilddə. B., 1978–1981, 1–3-cü c.;
Qasımov M. Azərbaycan dili terminologiyasının əsasları. B., 1983;
Əlizadə A. Azərbaycan ədəbi dilinin elmi üslubu (1901–1920-ci illər). B., 1997;
Heydər Əliyev dil haqqında və Heydər Əliyevin dili. /Red. B . N ə b i y e v. B., 1998;
Seyidov Y. Azərbaycan dilinin qrammatikası. B., 2000;
Aslanov V. Azərbaycan ədəbi dilinin tarixinə dair. B., 2002;
Qurbanov A. Müasir Azərbaycan ədəbi dili. 2 cilddə. B., 2003, c. 1; Axundov A. Dil və ədəbiyyat. 2 cilddə. B., 2003.