Arı ofrisi (lat. Ophrys apifera) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin səhləbkimilər fəsiləsinin ofris cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısı

Arı ofrisi
Arı ofrisi
Elmi təsnifat
	Domen: Eukariotlar Klad: Diaphoretickes Ranqsız: Arxeplastidlər Aləm: Bitkilər Klad: Streptofitlər Klad: Ali bitkilər Klad: Çoxsporlu bitkilər Klad: Borulu bitkilər Klad: Toxumlu bitkilər Klad: Çiçəkli bitkilər Klad: Birləpəlilər Dəstə: Qulançarçiçəklilər Fəsilə: Səhləbkimilər Yarımfəsilə: Səhləbkimilər Triba: Səhləbkimilər Yarımtriba: Səhləbkimilər Cins: Ofris Növ: Arı ofrisi
Beynəlxalq elmi adı
	Ophrys apifera Huds., 1762;
NCBI	78817
EOL	1136554

Arı ofrisi (lat. Ophrys apifera) — bitkilər aləminin qulançarçiçəklilər dəstəsinin səhləbkimilər fəsiləsinin ofris cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilməyə həssas olanlar" kateqoriyasına aiddir – VU D2. Azərbaycanın nadir, endemik növüdür.

Botaniki xarakteristikası

Çoxillik ot bitkisidir. Gövdəsi 20-30 sm hündürlükdədir. Soğanaqları şarvari və ya xırda ellipsvaridir. Yarpaqları iti, uzunsov, lansetvaridir. Çiçək yanlığı lansetvari, yumurtalıqdan uzundur. Çiçək yanlığının kənar yarpaqları uzunsov, küt, parlaq və ya açıq-çəhrayı rəngli, 5 damarlıdır. Daxili yarpaqları yaşılımtıl-çəhrayı çalarlı, məxmərvari tüklü 3 damarlıdır. Dodaqcıq enli, oval, məxmərvari 3 dilimlidir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri

Çiçəkləməsi aprel-may aylarına təsadüf edir. Aşağı dağ qurşağında meşə talalarında yayılmışdır.

Azərbaycanda yayılması

Böyük Qafqazın qərbi (Şəki rayonu Kiş kəndi), Lənkəranın dağlıq hissəsi. BQ qərbi hissəsinin rayonlarında aşağı dağ qurşağında yayılmışdır. Meşə talalarında bitir. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabına daxil edilmiş nadir növdür.

Sayı və tendensiyası

Yeganə lokaliteti müşahidə olunur, azalma tendensiyası davam edir.

Məhdudlaşdırıcı amillər

Antropogen amillər (dekorativ əhəmiyyətinə görə əhali tərəfindən intensiv toplanılması, otarma və tapdalanma), xüsusi yaşayış mühitinə təkləbkar olması.

Mühafizə tədbirləri

Yayıldığı ərazilərın nəzarətə götürulməsi və mütəmadi monitorinqlərin aparılması təklif olunur.

Sinonimləri

Homotipik sinonimləri

Arachnites apifer (Huds.) Hoffm.
Ophrys insectifera subsp. apifera (Huds.) Moggr.
Orchis apifera (Huds.) Salisb.

Heterotipik sinonimləri

× Cephalophrys integra (Sacc.) W.H.Cox
Epipactis arachnites (L.) F.W.Schmidt
Ophrys albiflora Spruner ex Boiss.
Ophrys apifera f. almaracensis (Pérez-Chisc., Durán Oliva & Gil Llano) P.Delforge
Ophrys apifera var. almaracensis Pérez-Chisc., Durán Oliva & Gil Llano
Ophrys apifera subsp. arachnites (L.) H.C.Watson
Ophrys apifera var. atrofusca J.Dierckx, Kreutz, D.Riepe & L.Segers
Ophrys apifera f. aurita (Moggr.) Soó
Ophrys apifera var. aurita (Moggr.) Gremli
Ophrys apifera var. austriaca (Wiesb. ex Dichtl) Beck
Ophrys apifera subsp. austriaca (Wiesb. ex Dichtl) K.Richt.
Ophrys apifera f. austroalsatica Sprunger & Rolf Kühn
Ophrys apifera var. badensis L.Lewis & Kreutz
Ophrys apifera f. badensis (L.Lewis & Kreutz) P.Delforge
Ophrys apifera f. basiliensis (S.Schwegler & Matthies) P.Delforge
Ophrys apifera var. basiliensis S.Schwegler & Matthies
Ophrys apifera f. belgarum (Turner Ettl.) P.Delforge
Ophrys apifera var. belgarum Turner Ettl.
Ophrys apifera f. bicolor (E.Nelson) P.D.Sell
Ophrys apifera var. bicolor E.Nelson
Ophrys apifera f. botteronii (Chodat) P.D.Sell
Ophrys apifera proles botteronii (Chodat) Asch. & Graebn.
Ophrys apifera var. botteronii (Chodat) Brand
Ophrys apifera subsp. botteronii (Chodat) Nägeli
Ophrys apifera var. brevilabellata Kreutz, R.Selig & Zelesny
Ophrys apifera f. brevilabellata (Kreutz, R.Selig & Zelesny) P.Delforge
Ophrys apifera var. broteroi Welw. ex Nyman
Ophrys apifera var. cambrensis M.J.Clark
Ophrys apifera f. chlorantha (Hegetschw.) Biagioli, De Simoni, Doro & Klaver
Ophrys apifera subsp. chlorantha (Hegetschw.) Arcang.
Ophrys apifera var. chlorantha (Hegetschw.) Nyman
Ophrys apifera f. chodatii Wilczek
Ophrys apifera var. cordatitepala Chodat
Ophrys apifera f. curviflora (A.Soulié) P.Delforge
Ophrys apifera var. curviflora A.Soulié
Ophrys apifera var. emanuelae Benigni, Barigelli & Petroselli
Ophrys apifera f. emanuelae (Benigni, Barigelli & Petroselli) Biagioli, De Simoni, Doro & Klaver
Ophrys apifera var. filitepala Chodat
Ophrys apifera f. flaveola Klaver & Kreutz
Ophrys apifera var. flavescens Rosbach
Ophrys apifera f. flavescens (Rosbach) P.D.Sell
Ophrys apifera var. fraternalis Robles, D.Quintana, Díaz-Romera & M.Becerra
Ophrys apifera subsp. friburgensis (Freyhold) P.Fourn.
Ophrys apifera f. friburgensis (Freyhold) M.Schulze
Ophrys apifera var. friburgensis Freyhold
Ophrys apifera f. fulvofusca (M.P.Grasso & Scrugli) P.Delforge
Ophrys apifera var. fulvofusca M.P.Grasso & Scrugli
Ophrys apifera lusus immaculata (Bréb.) Soó
Ophrys apifera var. immaculata Bréb.
Ophrys apifera subsp. immaculata (Bréb.) O.Nägeli
Ophrys apifera var. jenensis Voelckel & E.Theel
Ophrys apifera subsp. jurana Ruppert ex Zimm.
Ophrys apifera var. jurana (Ruppert ex Zimm.) C.Schust.
Ophrys apifera var. laetitiae Klaver
Ophrys apifera f. laetitiae (Klaver) Biagioli, De Simoni, Doro & Klaver
Ophrys apifera var. libanotica Addam & Bou-Hamdan
Ophrys apifera var. maculata Jakely & Könighofer
Ophrys apifera subsp. muteliae (Mutel) K.Richt.
Ophrys apifera var. muteliae Mutel
Ophrys apifera subsp. olimpiadae Ugr. ex E.G.Camus
Ophrys apifera subsp. olympiadae Ougrinski
Ophrys apifera var. patinata U.Grabner & Kreutz
Ophrys apifera f. patinata (U.Grabner & Kreutz) P.Delforge
Ophrys apifera var. patriciae Bocchini, Barigelli, Petroselli & Benigni
Ophrys apifera f. pauciflora A.Terracc.
Ophrys apifera var. punctata Jakely & Könighofer
Ophrys apifera var. purpurata Rchb.f.
Ophrys apifera subsp. purpurata (Rchb.f.) K.Richt.
Ophrys apifera var. purpurea (Tausch) Nyman
Ophrys apifera f. purpurea (Tausch) Biagioli, De Simoni, Doro & Klaver
Ophrys apifera f. quintianensis (Berzacola) Biagioli, De Simoni, Doro & Klaver
Ophrys apifera var. quintianensis Berzacola
Ophrys apifera var. renatae K.Barbieri, L.Barbieri & Contorni
Ophrys apifera var. saraepontana (Ruppert) Soó
Ophrys apifera var. speciosa Nyman
Ophrys apifera var. subterrostrunca Brot.
Ophrys apifera f. tilaventina (Nonis & Liverani) P.Delforge
Ophrys apifera var. tilaventina Nonis & Liverani
Ophrys apifera var. trollii (Hegetschw.) Rchb.f.
Ophrys apifera subsp. trollii (Hegetschw.) K.Richt.
Ophrys apifera f. trollii (Hegetschw.) P.D.Sell
Ophrys apifera var. urbinensis Klaver
Ophrys apifera f. urbinensis (Klaver) Biagioli, De Simoni, Doro & Klaver
Ophrys aquisgranensis Kaltenb.
Ophrys arachnites Mill.
Ophrys arachnites (L.) Reichard
Ophrys asilifera Vayr.
Ophrys austriaca Wiesb. ex Dichtl
Ophrys bicolor O.Nägeli
Ophrys botteronii Chodat
Ophrys chlorantha Hegetschw.
Ophrys epeirophora Peter
Ophrys friburgensis (Freyhold) O.Nägeli
Ophrys immaculata (Bréb.) O.Nägeli
Ophrys insectifera subsp. arachnites (L.) Moggr.
Ophrys insectifera var. arachnites L.
Ophrys insectifera subvar. aurita Moggr.
Ophrys insectifera var. purpurata Moggr.
Ophrys insectifera var. trollii Moggr.
Ophrys integra Sacc.
Ophrys jurana (Ruppert ex Zimm.) Neuberger
Ophrys mangini Tallon
Ophrys purpurea Tausch
Ophrys ripaensis Porta
Ophrys rostrata Ten.
Ophrys saraepontana Ruppert
Ophrys trollii Hegetschw.
Ophrys trollii var. virescens Chodat
Ophrys truncata Dulac
Orchis arachnites (L.) Scop.
Orchis pseudoapifera Caldesi