Şeyx Əhməd Salyani və ya Əhməd Hüseynzadə (tam adı: Əhməd Məhəmmədəli oğlu Hüseynzadə; 1812, Salyan – 1887, Tiflis) — azərbaycanlı ilahiyyatçı alim; Qafqaz müsə

Əhməd Hüseynzadə
Əhməd Hüseynzadə
	Əhməd Məhəmmədəli oğlu Hüseynzadə
Qafqaz müsəlmanlarının III şeyxülislamı
	1862 – 1884
Əvvəlki	Fazil İrəvani
Sonrakı	Mirzə Həsən Tahirzadə
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi	1812
Doğum yeri	Salyan;
Vəfat tarixi	1887 (74–75 yaşında)
Vəfat yeri	Tiflis, Tiflis quberniyası, Rusiya imperiyası;
Fəaliyyəti	din müəllimi[d], din yazıçısı[d], Şeyxülislam, üləma
Atası	Məhəmmədəli Hüseynzadə
Uşağı	Xədicə Hüseynzadə
Dini	İslam, şiəlik
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Şeyx Əhməd Salyani və ya Əhməd Hüseynzadə (tam adı: Əhməd Məhəmmədəli oğlu Hüseynzadə; 1812, Salyan – 1887, Tiflis) — azərbaycanlı ilahiyyatçı alim; Qafqaz müsəlmanlarının III şeyxülislamı (1862–1884).

Qafqaz müsəlmanlarının I şeyxülislamı Məhəmmədəli Hüseynzadənin oğlu, mütəfəkkir Əli bəy Hüseynzadənin babasıdır.

Həyatı

Əhməd Hüseynzadə 1812-ci ildə Salyanda anadan olmuşdur. Sonralar Tiflisə köçən atası Məhəmmədəli onu əvvəlcə Qafqaz Müsəlman Ruhani məktəbinə, sonra isə Şərqin dini mərkəzi olan İraqda ali dini təhsil almağa göndərilmişdir. Yüksək dini rütbələrlə qayıdan Əhməd Hüseynzadə Tiflis və Gəncə qəzalarında dini vəzifələrdə çalışmış, həm də ədəbi-bədii yaradıcılıqda məşğul olmuşdur. Ərəb və fars dillərini mükəmməl bilib.

Şeyxülislamlıq

1862-ci ildə imperator II Aleksandr Axund Əhməd Hüseynzadənin Zaqafqaziya Şeyxülislamı təyin olunması və ona diyarın gəlirləri hesabına ayda 1600 rubl məvacib verilməsi barədə qərarı təsdiq etmişdi.

1872-ci aprelin 5-də Zaqafqaziya Şiə müsəlmanları Ruhani İdarəsi və Zaqafqaziya Sünni müsəlmanları Ruhani İdarəsi yaradıldı və yeni ştat cədvəlləri əsasında idarə aparatları formalaşdırıldı. Bundan sonra Əhməd Hüseynzadənin fəaliyyəti genişləndirildi və vəzifə səlahiyyətləri bir qədər artırıldı.

Axund Əhməd Hüseynzadə yaradıcılığa çox gənc yaşlarında başlamışdır. Dövrünün görkəmli islamşunas alimi olmaqla yanaşı, digər müəyyən elmləri də yaxşı bilmiş və bir neçə fənnə dair dərsliklər yazmışdır. Yazdığı əsərlər rus, fars, ərəb dillərində geniş oxucu kütləsinə malik olmuşdur.

"Şeyxülislamın portreti", Əli bəy Hüseynzadənin çəkdiyi portret

Ölümü

Şeyxülislam Axund Əhməd Hüseynzadə 1884-cü iləcən şeyxülislam olmuş, 1887-ci ildə Tiflisdə vəfat etmişdir. Qızı Xədicə Hüseynzadə Əli bəy Hüseynzadənin anasıdır.

Kitabları

"Ağızdan-ağıza keçmiş hədislər"
"Müəllimul-ətgal-fi-təriqe-təlimi ətfal"
"Bəsaül nas-fi-məmləkətül Qafqaz"
"Tarixi-ədəbiyyati-türk"
"Tərbiətül-ətfal"
"Dilguşə"