İridium (Ir) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 77-ci element. Elementlərin dövri sisteminin VIII qrupunda, platin qrupu metallarına mənsub, həmç

77

osmium ← iridium → platin

Rh
↑
Ir
↓
Mt

dövri cədvəl

Ümumi

Ad, İşarə, Nömrə

iridium, Ir, 77

Qrup, Dövr, Blok

9, 6, d

Xarici görünüşü

Atom kütləsi

192.217 q/mol

Elektron formulu

4f¹⁴ 5d⁷ 6s²

Fiziki xassələr

Halı

Sıxlığı
(0 °C, 101,325 kPa)

q/L

Ərimə temperaturu

2466 °C
(2739 K, 4471 °F)

Qaynama temperaturu

4428 °C
(4701 K, 8002 °F)

Elektromənfiliyi

2,2 ± 0,1

Oksidləşmə dərəcəsi

Spektr =

İonlaşma enerjisi

kCmol^-1

Vikianbarda İridium ilə əlaqəli mediafayllar var.

İridium (Ir) – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 77-ci element. Elementlərin dövri sisteminin VIII qrupunda, platin qrupu metallarına mənsub, həmçinin qızıl və gümüşlə birlikdə vacib metallar sirasına daxil olan kimyəvi elementdir. Təbiətdə iki stabil izotopu var: 191İr (38,5%) və 193İr (61,5%).

Tarixi

İridium elementini 1804-ci ildə ingilis kimyaçısı S.Tennant kəşf etmiş və dördvalentli iridiumun üçvalentliyə reduksiya zamanı birləşmələrinin müxtəlif rənglər almasına görə onu “ İridium” adlandırmışdır (yunanca iris (iridos) – göyqurşağı deməkdir). Nadir hallarda, adətən, platinlə birlikdə tapılır. Yer qabığında kütləcə 10-7% - dir.

Fiziki xassələri

İridium çox bərk, çətin əriyən gümüşü-ağ metaldır.

Kimyəvi xassələri

Kimyəvi cəhətdən çox davamlıdır. 1200⁰C temperaturdan yuxarı İrO₃ şəklində qismən buxarlanır. Flüorla iridium 400-500⁰C, xlor və kükürdlə közərmə temperaturunda reaksiyaya daxil olur.

Tətbiqi

Sənayedə ölçü cıhazları üçün yüksək temperatura davamlı, möhkəm ərintilər hazırlanmasında işlədilir.