Əli Yusif, Əli Yusif Rai, Əli Yusifzadə və ya Ağaəli Yusifzadə (1 yanvar 1900, Şuşa – 18 avqust 1937, Daşkənd) — azərbaycanlı şair, siyasətçi, Cümhuriyyət tələb

Ağaəli Cəlal oğlu Yusifzadə 1900-cü il yanvarın 1-də Şuşa şəhərində anadan olub. 1911-ci ildən etibarən yaradıcılıqla məşğul olub. İlk dəfə İvan Krılovun "İki kotan" şeirini Azərbaycan türkcəsinə tərcümə edib və bu tərcüməsi 1911-ci ildə İşıq qəzetinin 3-cü sayında çap olunub. Qəzetin sonrakı saylarında Əli Yusifzadənin öz yazdığı "Balıq və pişik", "Anaların təfavütü" kimi əsərlər də çap olunub. Yazdıqlarını qəzet və jurnallarda çap etdirməklə yanaşı bir sıra ədəbi müsabiqələrdə də iştirak edib. 1915-ci ildə Bakıda "Qurtuluş" jurnalı "Qürub çağı bir yetimin məhkumluğu" mövzusunda müsabiqə elan edib. Əli Yusifzadə də müsabiqədə iştirak edib. İlk dəfər burada "Əli Yusif Rai" imzası ilə çıxış edib. Qaliblər sırasında Cəfər Cabbarlı, Ümmgülsüm və Əli Yusifzadə də olub. 1917-ci ildə Şuşa real məktəbində orta təhsilini başa vurub. 1917-ci ildə Müsavat partiyasına üzv olub. Oktyabr inqilabından sonra Şuşada yaradılmış Şuşa Milli Komitəsinin üzvü olub. 1918-ci ilin əvvəlində Milli Komitənin tapşırığı ilə Batuma gedib və Ənvər paşa ilə görüşüb.

1918-ci il 28 may tarixində Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulub. Bakıya gələn Əli Yusif bəy ingilis, fransız və rus dillərini bildiyi üçün Azərbaycan Cümhuriyyəti hökumətinin İşlər İdarəsində draqoman kimi işləməyə başlayıb. Bundan başqa "Yaşıl Qələm" cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü olub. "Azərbaycan", "İstiqlal", "Bəsirət" qəzetlərində və "Qurtuluş yolu" jurnalında məqalələr və şeirlərlə çıxış edib. Azərbaycan Cümhuriyyətinin rəsmi dövlət qəzeti olan "Azərbaycan" qəzetinin redaksiya heyətinin üzvü olub.

Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti 1919-cu il sentyabrın 1-də ali təhsilli mütəxəssis kadrların hazırlanması məqsədilə 1919–1920-ci tədris ilində 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul etdi. Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrıldı. Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən edildi. Əli Yusif də ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilən tələbələrdən biri olub. Xaricə göndərilən tələbələrin ilk 24 nəfərlik dəstəsi 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə Bakı Dəmiryolu Vağzalında tələbələri yolasalma mərasimi keçirilib. Bu 24 nəfərdən biri də Əli Yusif olub. Mərasimin sonunda Əli Yusif tələbələrin adından çıxış edib və daha sonra onlar Batuma yola düşüblər. Fevralın 11-də Parisə çatan tələbələri Paris Sülh Konfransında iştirak edən Əlimərdan bəy Topçubaşının rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qarşılayıb. Əlimərdan bəy tələbələr qarşısında çıxış edərək onlara nəsihətlər verib və uğurlar arzulayıb. Sonra tələbələr təhsil almaq üçün Avropanın müxtəlif şəhərlərinə yola salınıblar. Əli Yusif Parisdə yerləşən Siyasi Elmlər Məktəbinə daxil olub. 1923-cü ildə təhsilini bitirib və Parisdən Bakıya qayıdıb.

Əli Yusif Bakıya qayıtdıqdan sonra Azərbaycan SSR Maarif Nazirliyinin mətbuat orqanı olan "Maarif və mədəniyyət" jurnalına məsul katib təyin olunub. Bakıda gizli fəaliyyət göstərən Müsavat partiyasında fəaliyyət göstərməyə başlayıb. 1923-cü ilin noyabr ayında Dadaş Həsənzadə, Əhməd Hacınski, Əbülfəz Babayev və Abdulla Abdulzadə ilə birıikdə Gizli Müsavatın Mərkəzi Komitəsinə üzv seçilib. AzSSR-də fəaliyyət göstərən rəsmi qurumlarda da təmsil olunub. Maarifçi İttifaqına üzv seçilib, Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətində, Azərbaycan Terminologiya Komitəsində fəaliyyət göstərib.

1924-cü il fevralın 6-da həbs olunub. Bir neçə ay Azərbaycan Fövqəladə Komissiyasının həbs evində saxlanıldıqdan sonra 1924-cü ilin may ayında həbsdən buraxılıb. 1925-ci ilin fevral ayında qurulmuş Azərbaycan Ədəbiyyat Cəmiyyətinin 21 qurucu üzvündən biri olub.

1926-cı ilin fevral-mart aylarında Bakıda keçirilən Birinci Türkoloji Qurultayda Əli Yusif katib, atası Mirzə Cəlal isə tərcüməçi kimi iştirak edib. Qurultay başa çatdıqdan üç gün sonra, martın ayının 11-də Azərbaycan Fovqəladə Komissiyasının əməkdaşı Vasinin əmri ilə Əhməd Hacınski, Dadaş Həsənzadə və Əli Yusifin evlərində axtarış aparılmaqla həbs olunublar. Əli Yusifin istintaqı 1927-ci il fevralın 28-ə qədər davam edib. Bu müddət ərzində o, 12 dəfə dindirilib. Fevralın 28-də 10 il azadlıqdan məhrum edilərək Solovki adalarına sürgün olunub. Əli Yusif, İsfəndiyar Vəkilli, Əbdül Müin Niyazi, Mehdi Sultanzadə, Sadıq İmanə, Nəsrulla İsrafilzadə, Muhsin bəy Bəkdəmirzadə ilə birlikdə 1927-ci ilin mart ayında Solovkiyə çatıblar. O, əsir düşərgəsində olan müsavatçılar arasında təbliğat işi aparıb onların təşkilatlanmasında iştirak edib. Daha sonra düşərgədə keçirilmiş bir neçə aclıq aksiyasının əsas təşkilatçılarından biri olub.

1935-ci ilin yanvarında Əli Yusif sürgündən azad olunub. Lakin onun Azərbaycana qayıtmağına icazə verilməyib və o, Özbəkistana sürgün olunub. Bir neçə müddət Daşkənd şəhərində Qida ticarəti şöbəsində mühasib kimi işləyib. 1937-ci il iyulun 10-da Özbəkistan SSR XDİK tərəfindən həbs olunub. Onu 1917-ci ildən etibarən əks-inqilabi fəaliyyət göstərməkdə, sürgün müddətində də bu mübarizəni dayandırmamaqda, həbs düşərgələrində yaradılmış Müsavat Mərkəzi Komitəsinə üzv olmaqda, düşərgələrdə aclıq və etiraz aksiyalarının təşkilatçılarından biri olmaqda ittiham ediblər. Bundan başqa o həm də həbsdən azad olunduqdan sonra düşərgələrdə qalan müsavatçılarla eləcə də Daşkənddə yaşayan müsavatçılarla əlaqə saxlamaqda və Daşkənddə azərbaycanlılardan ibarət millətçi təşkilat yaratmaq istəyində ittiham olunub. Əli Yusif bəy bu ittihamları rədd edib. XDİK üçlüyünün qərarı ilə Əli Yusif bəy və onunla həbs olunan Cəlilbəy Sultanov, Əliş Xanbudaqov və İsa Ağayev 1937-ci il avqustun 18-də güllələniblər. Əli Yusif bəyin dəfn olunduğu yer məlum deyil.

Əli Yusif bəy Azərbaycan müstəqilliyini yenidən bərpa etdikdən sonra 1992-ci il may ayının 22-də bəraət alıb.