Torpaq vergisi — torpaq sahibləri və istifadəçiləri tərəfindən ödənilən bir vergi növüdür. Bu vergi əsasən torpaq sahələrinin ölçüsünə, istifadə məqsədinə və ye

Torpaq vergisi — torpaq sahibləri və istifadəçiləri tərəfindən ödənilən bir vergi növüdür. Bu vergi əsasən torpaq sahələrinin ölçüsünə, istifadə məqsədinə və yerləşdiyi yerə görə hesablanır. Azərbaycan Respublikasında torpaq vergisi Vergi Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Vergi məbləği kənd təsərrüfatı və qeyri-kənd təsərrüfatı torpaqları üçün fərqli hesablanır.

Kənd təsərrüfatı torpaqları:

Vergi, hər hektar üçün müəyyən edilmiş sabit dərəcələrə əsasən hesablanır.
Dərəcələr torpağın kateqoriyasına və məhsuldarlıq potensialına görə dəyişir.

Qeyri-kənd təsərrüfatı torpaqları:

Torpaq sahəsinin sahəsinə (kvadrat metrə) əsasən müəyyən olunur.
Dərəcə torpağın şəhər, qəsəbə, kənd və ya başqa bir zonada yerləşməsinə görə dəyişir

Tarixi

Torpaq vergisinin tarixi geniş kontekstdə müxtəlif ölkələrdə torpaqdan istifadənin iqtisadi və sosial idarə edilməsini təşkil edən qədim sistemlərə qədər gedib çıxır. Bu vergi növü, əsasən, torpağın iqtisadi dəyərindən, onun sahiblik və istifadə formasından gəlir əldə etmək məqsədini daşıyır. Torpaq vergisinin tarixi birbaşa iqtisadi, sosial və idarəetmə sistemlərinin inkişafı ilə bağlıdır və cəmiyyətin strukturuna görə dəyişiklik göstərmişdir.

Qədim dövrlər

Misir və Mesopotamiya — ilk torpaq vergilərindən biri bu ərazilərdə tətbiq edilmişdir. Fironlar və ya şahlar torpağı idarə edənlərdən məhsulun bir hissəsini vergi kimi alırdılar.
Roma imperiyası — torpaq vergisi burada "tributum soli" adlanırdı və torpaq sahibləri tərəfindən ödənilirdi. Bu vergi dövlət xəzinəsinin əsas gəlir mənbələrindən biri idi.

Orta əsr

Feodal dövründə torpaq əsas iqtisadi resurs idi. Vergilər kəndlilər tərəfindən torpağın sahibinə (feodala) ödənilirdi. Şərqdə, məsələn, Osmanlı İmperiyasında, torpaqdan istifadə edənlər "öşür" və "xərac" kimi vergilər ödəyirdi.

Müasir dövr

Torpaq vergisi sistemlərinin müasirləşdirilməsi, xüsusilə XVIII — XIX əsrlərdə sənaye inqilabından sonra başladı. Avropada torpaq vergisi iqtisadiyyatın inkişafı ilə daha rasionallaşdırılmış bir forma aldı. Torpağın sahəsi, məhsuldarlığı və istifadəsi əsasında hesablanmağa başladı. XX əsrdə bir çox ölkələrdə torpaq vergisi torpaq mülkiyyətçilərindən dövlətə gəlir toplamaq məqsədilə tətbiq olundu.

Azərbaycanda torpaq vergisi

Sovet İttifaqında fərdi mülkiyyət məhdud olduğu üçün torpaq vergisi anlayışı fərqli şəkildə tətbiq edilirdi. Dövlət torpağı idarə edir, istifadəçilərdən məhsul və ya əmək şəklində "vergi" alırdı. Azərbaycanın 1991-ci ildə müstəqillik qazanmasından sonra torpaq islahatları həyata keçirildi. 1996-cı ildə qəbul edilmiş "Torpaq Məcəlləsi" və ardınca Vergi Məcəlləsi ilə torpaq vergisinin hüquqi əsasları təsbit edildi. Azərbaycanda torpaq vergisi hüquqi və fiziki şəxslərdən torpağın kateqoriyası və istifadəsinə görə Vergi Məcəlləsinə uyğun olaraq toplanır.

Ədəbiyyat

Somerset Webb, Merryn. "How a levy based on location values could be the perfect tax". FT.com. 27 sentyabr 2013. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2013.
"Why a Land Value Tax is Inevitable". 29 sentyabr 2018.