Əbu Osman Əmr ibn Bəhr ibn Məhbub əl-Cahiz əl-Kinani (ərəb. الجاحظ‎; 775, Bəsrə – dekabr 868 və ya yanvar 869, Bəsrə, Abbasilər xilafəti) — Şərqi Afrika əsilli

Bəsrədə doğulduğu güman edilir. Gözləri parıltılı olduğu üçün ləqəbi "Cahiz"dir. Kiçik yaşların etibarən elm öyrənmişdir. Hicri 255-ci ilin Məhərrəm ayında (yanvar 869) Bəsrədə vəfat etmişdir.

100 çox traktatın və antologiyanın müəllifidir:

• yumoristik novellalar toplusu Xəsislər barədə kitab;
• natiqlik və stilistika üzrə Dəlillər haqqında kitab;
• tarixi-siyasi Ərəblər və məvalilər haqda kitab və
• Ərəblər və farslar haqqında kitab ;

• Kitab əl-Hayavan ("Heyvanlar kitabı") 350-den çox heyvan növünü şeir, lətifə və atalar sözləri ilə təsvir edən ensiklopedik əsər, kitabda təbii mühitin heyvanlar üzərindəki təsirindən danışır və bir təkamül haqqında nəzəriyyə yaratmışdı. Mühitin bir heyvanın yaşaması üçün təsirlərini incələmişdir. Bu kitabda Cahiz tarixdə ilk dəfə qida zəncirini təsvir etmişdir.

Ətraf mühitin determinizmi tərəfdarı olan Cahiz, ətraf mühitin toplumun irqi və etnik xüsusiyətlərinin formalaşmasına təsiri barədə də danışmışdı.

• Fəzail ül Ətrak(Türklərin fəzilətləri). Türklərin İran dünyasının şimal şərqinə erkən gəlişinin tərəfdarları bu prosesin sübutu kimi Cahizin yazdığı həmin bu Risalə fi mənakib əl-ətrak va'ammat cunud əl -xilafə adlı türklərin fəzilətləri haqqında traktatını misal gətirirlər. Cahiz türklərin o dövrdə bir qədər mənfi obrazını və onlara qarşı bu münasibəti yumşaltmaq istəyirdi, onlara layıqli yer vermək, onları Xilafətdə ərəblərlə farsların arasında "üçüncü qüvvə" etmək istəyirdi. Cahiz öz məqsədini ta'lif əl-kulub və ittifaq əl-əsbab("ürəkləri barışdırmaq" və "əlaqələri bərkitmək") kimi təsvir edir. Öz traktatının bir yerində o türkləri və xorasanlıları, mahiyətinə görə, eyni xalq hesab edir, eyni xassiyətlərə malikdirlər və bitişik yerlərdə yaşayırlar.

Cahiz xüsusilə ədəb janrına çox gclü təsir etmişdir.