O, qısa müddətə olsa da,''\"ləğv edilmiş Alban dövlətini bərpa etmişdi.\"'' [[Moisey Kalankatlı]] onun haqqında yazır:\n",{"template":{"target":{"wt":"sitatın ə

Qriqor Hammam
Գրիգոր Համամ
Qriqor Hammam; Գրիգոր Համամ
IV Xaçın knyazı
	IX əsrin II yarısı –
Əvvəlki	Atrnerseh
Sonrakı	Smbat — Aşağı Xaçın hakimi; Vasak — Yuxarı Xaçın hakimi; Saak Sevada — Girdiman hakimi
Alban çarı
	893 – 897
Şəki knyazı
	893 – 897
Əvvəlki	titul yaradıldı
Sonrakı	II Atrnerseh (oğlu)
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi	?
Vəfat tarixi	?
Fəaliyyəti	dilçi
Uşaqları	Apuli, Smbat, Saak Sevada, II Atrnerseh, Vasak
Ailəsi	Arranilər
Dini	xristian

Qriqor Hammam – IV Xaçın knyazı, Albaniya knyazı, alim, yazıçı.

Həyatı

Atrnersehin oğlu idi. Nə vaxt doğulduğu haqda məlumat yoxdur.

Hakimiyyəti

Arranın böyük bir hissəsini özünə tabe edən Qriqor, özündən əvvəlki Xaçın knyazlarından fərqli olaraq Kambisenanı da idarə etmişdi. O, qısa müddətə olsa da,"ləğv edilmiş Alban dövlətini bərpa etmişdi." Moisey Kalankatlı onun haqqında yazır:

"Bundan sonra mömin knyaz Hammam tənəzzül etmiş Alban knyazlığını bərpa etdi, necə ki, Aşot Baqratuni bunu Ermənistanda etmişdi. Bu iki hadisə eyni vaxtda olmuşdu. Həmin Hammam bu həyatin faniliyi eşqinə öz qardaşının qanının tökülməsinin banisi idi və Allaha qarşı olan öz böyük günahlarını yumaq üçün kilsələr tikdirdi, bütün kasıb və ehtiyacı olanlar üçün böyük işlər gördü."

— Kalankatlı, III, XXII

Sacilərlə münasibətlər

893-cü ildə Qriqor Hammam Sacilər sülaləsindən olan Azərbaycan əmiri Məhəmməd ibn Əbu Sac tərəfindən tutulmuş erməni katolikosu II Georqu böyük məbləğ qarşılığında azad edərək Ermənistana göndərmişdi.

Yaradıcılığı

Qriqor Hammam eyni zamanda "Suallar və Cavablar" (856–865) traktatının müəllifidir. Onun bir neçə dini-liturgiya xarakterli şeirləri də dövrümüzə çatmışdır. O, Frakiyalı Dionisiyanın qrammatikasının tərcüməsinin və bir neçə başqa əsərin müəllifidir. Qriqor Hammamın adının qeyd edildiyi iki kitabə dövrümüzə çatmışdır ki, onlardan da biri, Qeqarqunikdə 881-ci ilə aid kitabə (bu kitabədə o, özünü Qrqor Atrnersexyan adlandırır), digəri isə Gavurqalada arxeoloji qazıntılar zamanı R. M. Vahidov tərəfindən aşkarlanmış kitabədir. Həmçinin Qriqori Hammam tərəfindən yazılmış bir neçə akrostix şeir də məlumdur.

Ölümü və ailəsi

Səhl ibn Sunbatın nəvəsi olan Qriqorun beş oğlu olmuşdu. Qriqor Hammamın ölümündən sonra 890-cı illərin ortalarından onun oğulları Baqratuni sülaləsinin idarə etdiyi Ani çarlığından vassal asılılığını qəbul etmişdilər.

Apuli — Qardaşı Smbat tərəfindən öldürülmüşdü.
Smbat — Gəncəsər ətrafı əraziləri — əsas Xaçın torpaqlarını idarə etmişdir
Vasak — Yuxarı Xaçın hakimi olmuşdu.
II Atrnerseh — Şəki-Kambisena hakimi olmuşdu. Ərəb müəllifi Əl-Məsudi yazır ki, "mənim kitabımı yazdığım dövrdə şəkililərin knyazı Adərnərsə ibn Hamam olmuşdur.".

Həmçinin bax

	"Qafqaz Albaniyası" portalı