Gildiya — orta əsrlərdə Avropa şəhərlərində yaranmış, eyni peşə və ya sənət sahəsinə aid olan şəxslərin yaratdığı iqtisadi və sosial birliklər. Gildiyalar əsasə

Gildiya — orta əsrlərdə Avropa şəhərlərində yaranmış, eyni peşə və ya sənət sahəsinə aid olan şəxslərin yaratdığı iqtisadi və sosial birliklər. Gildiyalar əsasən sənətkarlar, tacirlər, dərzilər və digər peşə sahibləri arasında təşkil olunmuşdur. Gildiyanın əsas məqsədi üzvlərinin maraqlarını qorumaq, məhsul və xidmət keyfiyyətinə nəzarət etmək və müəyyən sosial təminatları həyata keçirmək olmuşdur.

Şüşə istehsalçıları gildiyasının ənənəvi əl istehsalı işarəsi Almaniyada mövcuddur. Bu işarələrə gildiya üzvlərinin iş yerlərini qeyd etdiyi bir çox köhnə Avropa şəhərlərində rast gəlmək olar. Çoxları zamanla sağ qalmış və ya sənaye dövrünə qaytarılmışdır. Bu gün onlar, xüsusən də köhnə şəhər ərazilərində bərpa olunur və ya yenidən yaradılır.

XVIII əsrin sonlarından başlayaraq Sənaye inqilabı nəticəsində gildiyaların əhəmiyyəti azalmağa başladı. Yeni sənaye istehsalı üsulları və fabrik sistemləri gildiyaların nəzarət imkanlarını zəiflətdi. Dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsinin artması və azad bazar prinsiplərinin yayılması ilə gildiyalar ləğv edilməyə və ya sıradan çıxmağa başladı. Fransa İnqilabı və İngiltərədə qəbul olunan bir sıra qanunlar gildiyaları rəsmi olaraq ləğv etdi.

Tarixi

Gildiyalar ilk dəfə olaraq IX əsrdə Şimali Avropanın ticarət şəhərlərində — xüsusilə Saksoniya və Skandinaviyada meydana gəlmişdir. Lakin öz klassik formasını XII–XIV əsrlərdə Qərbi Avropada — Fransa, İtaliya, İngiltərə və Almaniya şəhərlərində tapmışdır. Gildiyalar zamanla həm iqtisadi, həm də siyasi gücə çevrilmişdir. Onlar şəhər şuralarında təmsil olunmuş, bəzən isə vergi yığımı və hüquqi məsələlərdə rol oynamışdır.

Orta əsr şəhərlərində gildiya üzvü olmayan şəxslərin ticarətlə məşğul olması və ya məhsul satması qadağan edilə bilərdi. Bu da gildiyaların ticarətə nəzarət imkanlarını artırırdı. Gildiyalar daxilində usta, şagird (çıraq) və səyyah sənətkar (kalfa) kimi rütbələr mövcud idi. Usta olmaq üçün xüsusi imtahanlardan keçmək və “usta əsəri” təqdim etmək tələb olunurdu.

Növləri

Ticarət gildiyaları — şəhərlərarası və ölkələrarası ticarətlə məşğul olan tacirlərin birləşməsi.
Sənət gildiyaları — yerli istehsalla məşğul olan sənətkarların təşkilatları. Buraya dərzilər, çəkməçilər, dülgərlər, dəmirçilər və s. daxil idi.
Dini gildiyalar — dini mərasimləri, xeyriyyə işlərini və cənazə xidmətlərini təşkil edən birliklər.

Həmçinin bax

Orta əsr şəhəri
Sənətkar
Əsnaf
Ticarət tarixi
Sənaye inqilabı

Əlavə ədəbiyyat siyahısı

Picard, Liza. Elizabeth's London: Everyday Life in Elizabethan London. Weidenfeld & Nicolson. 2003. ISBN 978-0-297-60729-8.
Brentano, Lujo. On the History and Development of Gilds and the Origin of Trade-Unions. Research & Source Works Series. Burt Frankin. 1969 [1870]. ISBN 978-0833703682.
Epstein, Steven A. Wage Labor and Guilds in Medieval Europe. UNC Press Books. 1991. ISBN 978-0-8078-4498-4.
Olson, Mancur. The Rise and Decline of Nations: Economic Growth, Stagflation, and Social Rigidities. Yale University Press. 2008 [1982]. ISBN 978-0-300-15767-3.

Ogilvie, Sheilagh. 2019. The European Guilds: An Economic Analysis. Princeton University Press. covers 1000 to 1880.
Rosser, Gervase. The Art of Solidarity in the Middle Ages: Guilds in England 1250–1550, Oxford University Press, 2015, https://books.google.com/books?id=A0rTBgAAQBAJ