Xlorpikrin (PS), kimyəvi adı trixloronitrometan (CCl₃NO₂), rəngsiz, yağlı maye halında olan, kəskin və xoşagəlməz iyə malik bir kimyəvi birləşmədir. Birinci Dün

Xlorpikrin
Xlorpikrin
Ümumi
Sistematik adı	Trixloronitrometan
Qısaldılmış adı	PS
Ənənəvi adı	Xlorpikrin
Kimyəvi formulu	CCl3NO2
Empirik formulu	CCl3NO2
Fiziki xassələri
Nisbi mol. kütl.	164.38 а. k. v.
Molyar kütlə	164.38 q/mol
Aqreqat halı	Maye
Sıxlıq	1.651 q/cm³ (20 °C-də) q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi	-64 °C
Qaynama nöqtəsi	112 °C
Buxarın təzyiqi	18 ± 1 mm Hg
Kimyəvi xassələri
Suda həllolma	Suda az həll olur q/100 ml
Üzvi həlledicilər həllolma	Yaxşı həll olur q/100 ml
Təsnifatı
CAS-da qeyd. nöm.	76-06-2
PubChem	6423
EINECS-də qeyd. nöm.	200-930-3
SMILES	C(Cl)(Cl)(Cl)N+[O-];
InChI	InChI=1S/CCl3NO2/c2-1(3,4)5(6)7 LFHISGNCFUNFFM-UHFFFAOYSA-N;
RTECS	PB6125000
ChEBI	39285
BMT nömrəsi	1580
ChemSpider	13861343
Toksikologiya
LD50	250 mq/kq (siçovullar, oral) mq/kq
Zəhərliliyi	Toksik, lakrimator, qıcıqlandırıcı
	Məlumatlar normal şərait (25 °C, 100 kPa) üçün verilmişdir.

Xlorpikrin (PS), kimyəvi adı trixloronitrometan (CCl₃NO₂), rəngsiz, yağlı maye halında olan, kəskin və xoşagəlməz iyə malik bir kimyəvi birləşmədir. Birinci Dünya müharibəsi zamanı kimyəvi silah kimi istifadə edilmiş və hal-hazırda əsasən pestisid kimi tətbiq olunur.

Suda az həll olur, üzvi həlledicilərdə yaxşı həll olur.

Tarixi

Xlorpikrin ilk dəfə 1848-ci ildə Şotlandiyalı kimyaçı Con Stenhouz tərəfindən sintez edilmişdir. Birinci Dünya müharibəsi zamanı almanlar tərəfindən kimyəvi silah kimi istifadə edilmiş və "qıcıqlandırıcı" qazlar sinfinə daxil edilmişdir. Müharibədən sonra xlorpikrinin pestisid kimi istifadəsi geniş yayılmışdır.

Sintezi

Xlorpikrin nitromeanın xlorlanması ilə sintez edilir. Bu prosesdə nitromean xlor qazı ilə reaksiyaya daxil olur və xlorpikrin əmələ gəlir. Reaksiya ekzotermikdir və nəzarət altında aparılmalıdır.

Tətbiq Sahələri

Pestisid: Xlorpikrin torpağın dezinfeksiya edilməsi, taxıl anbarlarının fümigasiyası və bitki köklərində yaşayan nematodlara qarşı mübarizədə istifadə olunur.

Kimyəvi Silah: Birinci Dünya müharibəsi zamanı xlorpikrin zəhərli qaz kimi tətbiq olunmuşdur. Hal-hazırda kimyəvi silah kimi istifadəsi qadağandır.

Kimya Sənayesi: Xlorpikrin üzvi sintezdə aralıq məhsul kimi və digər kimyəvi maddələrin istehsalında istifadə olunur.

Toksiklik və Təhlükəlilik

Xlorpikrin insan sağlamlığı üçün təhlükəli bir maddədir. Tənəffüs yollarını, gözləri və dərini qıcıqlandırır. Yüksək konsentrasiyalarda ağciyərlərə zərər verə bilər, öskürək, nəfəs darlığı və ağciyər ödemi kimi simptomlara səbəb ola bilər. Gözlə təmasda olduqda görmə pozğunluğuna və hətta korluğa gətirib çıxara bilər. Dəri ilə təmasda isə yanıq və yaralara səbəb olur.

Təhlükəsizlik Tədbirləri

Xlorpikrin ilə işləyərkən aşağıdakı təhlükəsizlik tədbirlərinə riayət etmək vacibdir:

Qoruyucu geyim: Xlorpikrin ilə işləyərkən qoruyucu eynək, maska, əlcək və xüsusi geyim istifadə edilməlidir.
Havalandırma: İş sahəsi yaxşı havalandırılmalıdır.
Saxlama: Xlorpikrin sərin, quru və yaxşı havalandırılan yerlərdə, uşaqların əli çatmayan yerdə saxlanılmalıdır.
Daşınma: Xlorpikrin daşınarkən xüsusi qablar və nəqliyyat vasitələri istifadə edilməlidir.
Təcili yardım: Xlorpikrin ilə təmasda olduqda dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.

Ətraf Mühitə Təsiri

Xlorpikrin torpağa və suya düşdükdə ətraf mühitə mənfi təsir göstərə bilər. Torpaqda mikroorqanizmlərin fəaliyyətini pozur, bitki və heyvanlara zərər verir. Suda isə balıq və digər su canlılarının ölümünə səbəb ola bilər.

Beynəlxalq Müqavilələr

Xlorpikrinin kimyəvi silah kimi istifadəsi 1993-cü ildə qəbul edilmiş Kimyəvi Silahlar Konvensiyası ilə qadağan edilmişdir. Pestisid kimi istifadəsi isə bir çox ölkələrdə ciddi nəzarət altındadır.