Qəzvə (ərəb. غَزْوَة‎) — Məhəmməd peyğəmbərin iştirak etdiyi döyüşlərə deyilir (istər savaşsın istər savaşmasın). Bədr, Uhud və Xəndək Peyğəmbərin ən mühüm qəzv

Qəzvə (Ğ,Z,V) maddəsindən yaranıb. Lüğətdə döyüşmək deməkdir. İsmi faili Qazi-düşmənlə döyüşə getmək və onu qarət etmək,cəmi isə Quzzatdır. İstilahda isə Peyğəmbərin şəxsən iştirak etdiyi döyüşlərə qəzvə, şəxsən iştirak etəyib rəhbərliyi təyin etdiyi bir komandirə verdiyi döyüşlərə isə Səriyyə. Həmçinin, tarixçilər, Peyğəmbərin komandirlik etdiyi islam ordusnun döyüş etmədən geri qayıtdıqları səfərləri də qəzvə adlandırırlar.

İbn İshaq yazır, Hz.Peyğəmbər hicrətin birinci ili Rəbiüləvvəl ayının 12-dən, hicrətin ikinci ili Səfər ayına kimi heç bir döyüş etməmişdir. Amma Vaqidi "Həmzə", "Ubeydə ibn Haris" və "Səd ibn Vəqqas" səriyyələrini hicrətin birinci ilində baş verdiyini yazır.

Məsudi Peyğəmbərin qəzvələrinin sayının 26 olduğunu, bəzi tarixçilər isə 27 olduğunu qeyd ediblər. İxtilafın səbəbi odur ki, Birinci qrup(26 olduğunu qeyd edənlər) Peyğəmbərin "Xeybər"dən "Vadil Qura"ya gəlməsini Xeybər qəzvəsi ilə bir saydıqları halda, ikinci qrup(27 oluğunu qeyd edənlər) isə "Xeybər" və "Vadil Qura" qəzvələrini iki ayrı qəzvə hesab edirlər. İbni İshaq "Xeybər" qəzvəsindən sonra "Vadil quran"ı qeyd etməməsinə baxmayaraq, "Umrətul Qəzan"ı qəzvələrdən sayaraq onların sayının 27 olduğunu qeyd edir. Qəzvə olmasında ixtilaf olan iki (Vadil Qura və Umrətul Qəza) döyüşü də saysaq, qəzvələrin sayı 28-dir.

Mutə döyüşü

Hz.Peyğəmbərin " Mutə" döyüşündə iştirak etmədiyinə baxmayaraq, onu da qəzvə adlandırıblar.

	Döyüşün adı	İslam ordusu	Düşmən ordusu	baş verdiyi yer	tarixi	nəticəsi
1	Əbva (Vədda) qəzvəsi	200 nəfər	Naməlum	Əbva (Vəddan)	hicrətin 2-ci ili Səfər	İslam ordusunun Qureyşə çatmaması və döyüşün baş verməməsi. Yalnız Bəni Dəmra qəbiləsi ilə müqavilə bağlanması
2	Buvat qəzvəsi	200 nəfər	100 nəfər	buvat	hicrətin 2-ci ili Rəbiüləvvəl vəya Rəbiul axir	----
3	Uşeyrə	200 nəfər	Qureyş,Bəni Dəmra və Bəni Muldic qəbilələrinin ortaq ordusu	əl-Uşeyrə (Məkkə və Mədinə arasında bir yer)	Hicri 2-ci il Cəmadiul əvvəl	döyüş olmadı. Mudlic, Dəmra və Mudlic qəbilələrinin ortaqları ilə müqavilə bağlanması
4	Birinci bədr qəzvəsi	200 nəfər	Kafirlərdən birinin komandanlığı altındakı kiçik bir qrup	Bədr	Hicrətin 2-ci ili Cəmadiul axır vəya Rəbiul əvvəl	Müşriklərin qaçması
5	Böyük Bədr qəzvəsi	313 nəfər-2 atlı və 70 dəvə.	950 süvari və piyada	Bədr	Hicrətin 2-ci ili Ramazan	Müsəlmanları Qureyşlərə qələbə çalması
6	Bəni Sülyem qəzvəsi	200 nəfər	Bəni Süleym və Qətfan tayfası	Məkkə və Mədinə arası	Hicrətin 2-ci ili Şəvval	Bəni Süleymin qaçması
7	Bəni Qeynuqa qəzvəsi	Mədinəli müsəlmanları	Mədinəli yəhudilər	Mədinə	Hicrətin 2-ci ili Şəvvalın əvvəllləri	Mədinənin yəhudilərdən təmizlənməsi
8	Səviq qəzvəsi	az bir dəstə	200 nəfər	Qarqaratul Küdr	Hicrətin 2-ci ili Zilhiccə	Qureyşin qaçması
9	Zi Əmərr (Qətafan) qəzvəsi	450 nəfər	Qəbilə və Məharib	Zu Əmər	Hicrətin 3-cü ili Məhərrəm	Bəni Sələbə qəbiləsinin qaçması və müsəlmanların orada bir ay qalmaları
10	Buhran qəzvəsi	300 süvari	Bəni Süleym	Buhran (Hicazda bir mədən vəya Zabidə bir vadi adı)	Hicrətin 3-cü ili Rəbiülaxır	----
11	Uhud qəzvəsi	Mədinə ətrafındakı piyada və 700nəfər	2900 ilə 3000 nəfər arası	Ühüd dağının yanın	Hicrətin 3-cü ili Şəvval	müsəlmanlardan 70 nəfərin şəhid olması, Kafirlərin (Məkkə müşriklərinin) tam qələbəsinin qarşısı alındı, Müsəlmanların mühasirədə olan qoşunun azad olunması
12	Həmraul Əsəd qəzvəsi	630	9279 nəfər Qureyşli	Mədinənin cənubunda bir neçə klometirlikdə Həmraul Əsəd	Hicri 3-cü il Şəvval	Düşmənin qaçması
13	Bəni Nəzir qəzvəsi	bütün mədinəli müsəlmanlar	Bəni Nəzir yəhudiləri	Mədinənin ətrafı	hicri 4-cü il Rəbiüləvvəl	Bəni Nəzir qəbiləsinin mədinə ətrafından köç etməsi
14	Zatur Riqa qəzvəsi	400 nəfər süvari və piyada	Bəni Muharib	Zatur Riqa Nəcd	hicrətin 4-cü ili Cəmadiyələvvəl	Bəni Sələbə və Muharib qəbilələrinin qaçması
15	Üçüncü Bədr qəzvəsi	1000 nəfər	2000 nəfər	Bədr	hicrətin 4-cü ili Şaban	Döyüş olmadı
16	Dumətul Cəndəl	1000 nəfər piyada və süvari	Dumətul Cəndəl qəbilələri	Dumətul Cəndəl	hicrətin 5-ci ili Rəbiüləvvəl	Cəndəl qəbilələrinin məğlub olub qaçmaları
17	Xəndək qəzvəsi	3000 nəfər	Müşrik qəbilələrindən 10000 nəfər	Mədinə	hicrətin 5-ci ili Şəvval	Müşriklərin qazanmadın geri dönmələri
18	Bəni Qureyzə qəzvəsi	3000 nəfər	600–700 arası	Mədinə ətrafı	hicrətin 5-ci ili Zilqədə və Zilhiccə	Müsəlmanların qələbəsi
19	Bəni Lihyan qəzvəsi	təqribən 3000 nəfər	Lihyan qəbiləsi	Qaran	hicrətin 6-cı ili Cəmadiyələvvəl	Bəni Leyhan qəbiləsinin qaçması
20	Zi Qarəd qəzvəsi	500–700 arası	Qətfan	Zi Qarəd	hicrətin 6-cı ili Rəbiüləvvəl və Rəbiülaxır	Müsəlmanlar və Qureyşlilər arasında sülh müqaviləsinin bağlanması
21	Bəni Mustəliq qəzvəsi	1000 nəfər piyada və suvari	Bəni Mustəliq	əl Mureysi	hicrətin 6-cı ili Şaban	Müşriklərin qaçması
22	Hüdeybiyyə qəzvəsi	1600 nəfər	Qureyş	Hüdeybiyyə	hicrətin 6-cı ili Zilqədə	Müsəlman və Qureyşlilər arasında sülh müqaviləsinin bağlanması
23	Xeybər qəzvəsi	1600 nəfər	Xeybər yəhudiləri	Xeybər	hicrətin 7-ci ili Məhərrəm və Səfər	Xeybərililərin məğlub olması
24	Umrətul Qəza qəzvəsi	1400 nəfər	Qureyş	Məkkə	hicrətin 7-ci ili Zilhiccə vəya Zilqədə	Müsəlmanların əhval-ruhiyyəsinin gücləndirilməsi və kafirlərin əhvalının zəifləməsi
25	Məkkənin fəthi qəzvəsi	10000 nəfər	Qureyş və Bəni Bəkr qəbiləsi	Məkkə	hicrətin 8-ci ili Ramazan	Məkkənin fəthi
26	Hüneyn qəzvəsi	12000 nəfər	Həvazin və Səqif qəbilələri	Taif yaxınlığı	hicrətin 8-ci ili Şəvval	Müsəlmanları qələbəsi
27	Taif qəzvəsi	12000 nəfər	Səqif qəbiləsi	Taif	hicrətin 8-ci ili Şəvval	Qələbə olmadan Mədinəyə qayıtdəlar
28	Təbuk qəzvəsi	30000 nəfər	Rum və müttəfiqləri	Təbuk	hicrətin 9-cu ili Rəcəb	Rumlar, müsəlmanlarla maddi uzlaşma istəmələri

• Hicrət

• İbn İshaq, Siretun Nəbi,nəşr: Mustafa əl-Hələbi,1355-q
• İbn Həbib, Məhəmməd, Əl-Muhabbər, Tədqiq: Ilse Lichtenstadter, Heydər Abad Diken,1361-q/1942-m
• İbn Hazm Əndəlusi, Cəvamius Sirətun Nəbəviyyə, s,76, Darul Kutubul Elmiyyə, Beyrut
• İbni Xəldun,Tarixi ibni Xəldun,Ayəti,Əbdulməhəmməd,əl İbər Tarixi ibni Xəldun,Muəssəseyi mutaliat və təhqiqat fərhəngi,Çape əvvəl,1363-ş
• İbn Səd,Məhəmməd,Kitabut Təbəqatil Kəbir,Tədqiq,Edvard Zaxayev,Lidən,1321–1325-q
• İbni Seyyid ən Nas,Uyunul Əsər,Darul qələm,Beyrut,Çape əvvəl,1414-q
• İbni Hişam,Əbdulməlik,əs Sirətun Nəbəviyyə,Tədqiqat,Mustəfa, əs Səqa,Əlbiyari,İbrahim,Şələbi,Əbdulhəfiz,Darul mərifət,Beyrut,Çape əvvəl
• Əmin Anuli,Seyyid Möhsin,Əəyanuş Şiə,Darut təarif lilmətbuat,Beyrut,1403-q
• Bəlazuri,Əhməd ibn Yəhya,Ənsabul Əşraf,Darul Fikr,Beyrut,Çape əvvəl,1417-q
• Beyhəqi,Əbu Bəkr Əhməd ibn Hüseyn,Dəlailun Nubuvvə və Mərifətu Əhvali Sahibiş Şəriə,Tədqiq,Qələçi,Əbdulmuti,Darul Kutubil Elmiyyə,Beyrut,Çape əvvəl,1405-q
• Vaqidi,Məhəmməd ibn Ömər,Əlməğazi,Aləmi,Beyrut,Çape sevvom,1409-q
• Cəfəriyan Rəsul,Sirəte Rəsule Xuda,Qum,İnteşarate Dəlile Ma,1383-ş
• Cəfəriyan Rəsul,Tarixe Siyasiye İslam(Sireye Rəsule Xuda),Qum,İtrət,1380-ş
• Həsəni,Əliəkbər,Tarixe Təhliliye Sədril İslam,Tehran,İnteşarate Peyame Nur
• Hələbi Əbulfərəc,əs Sirətul Hələbiyyə,Darul Kutubil Elmiyyə,Beyrut,Çape dovvom,1427
• Həməvi,Məhəmməd ibn İshaq,Ənisul Möminin,Bonyade Besət,Tehran,1363-ş
• Suheyli,Əburrəham,ər-Rovzil Ənfi fi Şərhis Sirətin Nəbəviyyə,Daru Ehyait Turasil Ərəbiyyə,Beyrut,Çape əvvəl,1412-q
• Təbərisi,Fəzl ibn Həsən,İəlamul Vəra bi Əəlamil Huda,Muəssəseye Alul Beyt,Qum,Çape əvvəl,1417-q
• Məclisi,Biharul Ənvar,Muəssəsətul Vəfa,Beyrut,1404-q
• Məsudi,Əli ibn Hüseyn,Murucuz Zəhəb,Çape Mətbəatus Səadəh,1367-q
• Məqrizi,Əhməd ibn Əli,Əmtaul Əsma,Beyrut,Darul kutubul Elmiyyə
• Yaqut Həməvi,Şəhabuddin əbu Əbdillah,Məcəmul Buldan,Daru Sadir,Beyrut,Çape dovvom,1995-m
• Vaqidi,Məhəmməd ibn Ömər,Kitabul Məğazi,Muəssəsətul Aləmi,Beyrut,Çape sevvom,1409-q