Etruskların mənşəyi — İtaliya yarımadasında meydana çıxmış etrusk tayfasının haradan bu əraziyə miqrasiya etməsi və onların etnik mənşəyinin hansı qədim cəmiyyə

Etrusk dili müasir dövrdə tam olaraq təqdim edilməmiş bir dil hesab olunur. Bundan əlavə, etrusk yazısının əlifbası məlum olsa da, tam olaraq öyrənilməmişdir. Bunun üç əsas səbəbi vardır. Əvvəla, muzeylərdən yüzlərlə etrusk lövhəsi oğurlanmışdır. Etrusklardan bu günə qədər bir neçə abidə və latın yazıçılarının yazdıqları sitatlar istisna olmaqla, çox da yazılı əsər qalmamışdır. Yazılar isə çox qısa olub özündə az sayda söz ehtiva edir. Etrusk dilində yazılmış əsərlərin bəziləri qraffit formasındadır; bəziləri isə ancaq ata-ana, ər-arvad adlarını və uşaqların sayını göstərən qəbir daşlarından ibarətdir. Maraqlı bir fakt bundan ibarətdir ki, ən uzun etrusk əlyazması İtaliyada deyil, XIX əsrdə Misirin İsgəndəriyyə şəhərindən tapılmış olan Misir mumiyasının sarğısından tapılmışdır.

Etrusklardan müasir dövrə çox sayda yazılı əsərlərin çatmamasına dair iki əsas fərziyyə mövcuddur:

• Etrusk cəmiyyəti ezoterik dəyərlərə əhəmiyyət verən təşəbbüskar bir təşkilatda yaşayırdı, məlumatların ötürülməsi şifahi şəkildə həyata keçirilirdi və nəyisə yazmaq lazım olanda yazılar və ya mühüm yazılar yalnız ezoterik ənənəni davam etdirən katib keşişlər tərəfindən yazılır və saxlanılırdı. Hər bir ezoterik məktəbdə göründüyü kimi, onlar da məxfiliyə və informasiyalarını məxfi formada saxlamağa əhəmiyyət vermişdilər. Rene Quenonun qeyd etdiyi kimi, mövcudluğu məlum olduğu halda, etruskların ilhama əsaslanan dini kitabları (fal kitabları yox) da, məhz buna görə hələ də kəşf edilməmişdir.
• Bütpərəst hesab edilən etrusk mətnləri qəsdən və sistemli bir formada məhv edilmişdir.

İkinci bir səbəb odur ki, kifayət qədər ikidilli yazılar tapılmamışdır. Etrusk yazısının tam öyrənilməməsinin digər səbəbi də etrusk dilinin yaxşı öyrənilmiş Hind-Avropa dil ailəsinin deyil, heca-aqqlutinativ əsaslı bir dil olmasıdır. Etrusk yazısı hələ də linqvistlər tərəfindən tam olaraq deşifrlənməmişdir. Etrusk dili 22 səsdən ibarətdir və etrusk əlifbası əslində heç bir səsi ifadə etməyə yaramayan əcnəbi (xarici) hərflər istisna olmaqla, cəmisi 22 hərfdən ibarət əlifbadır. Deməli, etruskların birinci əlifbası 22 hərfdən ibarət olmuşdur. Bəzi etrusk yazıları soldan sağa, bəzi etrusk yazıları isə sağdan sola yazılmışdır.

Nəticədə, etruskların İtaliyaya miqrasiyası ilə bağlı fərziyyələr aşağıdakı rəylərdə cəmləşmişdir:

1. Bəzi Qərb alimlərinə görə miqrasiyanın mənbəyi Egey-Anadoludur.
2. Miqrasiya Anadolu vasitəsilə baş vermiş olsa da, mənbə Mərkəzi Anadolu deyildi; etruskların əcdadları Egey, Anadolu və ya Qafqaz ətrafında yaşamışdılar.
3. Bəzi macar tədqiqatçılarına görə miqrasiyanın mənbəyi Mərkəzi Asiyadır.
4. Dünya tarixçilərinə görə isə etrusk miqrasiyası Qərbi Anadolu regionundan baş vermişdir. Miqrasiyanın səbəbi isə yunanların troyalılara və lidiyalılara etdikləri hücumlar idi.