Cənub və ya Güney — Şimal (Quzey) səmtinə əks olan coğrafi səmt. Cənub qütbünə işarə edir və "S"-lə işarələnir.

Cənub və ya Güney — Şimal (Quzey) səmtinə əks olan coğrafi səmt. Cənub qütbünə işarə edir və "S"-lə işarələnir.

Əsas səmtlər
Şimal-qərb	Şimal ▲	Şimal-şərq
Qərb ◄		► Şərq
Cənub-qərb	▼ Cənub	Cənub-şərq

Cənub coğrafi istiqamətlərdən biridir və adətən Yer səthində şimalın əksinə olan istiqaməti ifadə edir. Bu istiqamət dünyanın müxtəlif aspektlərində — coğrafiyada, mədəniyyətdə, siyasətdə və iqtisadiyyatda əhəmiyyətli rol oynayır.

Etimologiyası

Cənub sözü Azərbaycan dilində coğrafi istiqaməti ifadə edən əsas anlayışlardan biridir. Bu sözün etimologiyası Türk dilləri və daha geniş mənada Altay dilləri ailəsi ilə bağlıdır. Sözün mənşəyi ilə bağlı əsas aspektlər bunlardır:

Türk dillərində mənşəyi

Cənub sözü qədim türk dillərində "can" kökü ilə əlaqələndirilir. Bu kök istilik, həyat və canlılıq anlayışlarını ifadə edir.Cənub istiqaməti Günəşin daha yüksək olduğu, istiliyin daha çox hiss edildiyi istiqamətlə bağlıdır. Qədim türkcədə "canuv" və ya oxşar ifadələrin isti və cənub anlamında istifadə edildiyi qeyd olunur.

Ərəb və fars təsiri

Azərbaycan dilindəki "cənub" sözü, ərəb mənşəli "janub" (جنوب) sözündən gəlmişdir. Ərəb dilində "Janub" cənub istiqamətini ifadə edir və "yan" və ya "yan tərəf" mənasında köklərə malikdir. Bu söz Orta əsrlərdə İslam mədəniyyəti və ərəb-fars mədəni təsirləri vasitəsilə Azərbaycan dilinə keçmişdir.

Etimoloji müqayisə

"Cənub" sözü digər türk dillərində də işlənir. Məsələn, Qazax dilində "оңтүстік" (cənub), qırğız dilində "түштүк" kimi ifadələr daha fərqli tərkibə malik olsa da, istiqamət anlayışına uyğundur. "Cənub" birbaşa "janub" formasından götürüldüyü üçün bu təsir əsasən islam sonrası dövrə aiddir.

Coğrafi Cənub

Coğrafi Şimal və Cənub

Şimal-cənub oxu Yerin fırlanma oxuna uyğun olaraq müəyyən edilir. Cənub, ekvatorun aşağı hissəsində yerləşən istiqamət kimi qəbul edilir. Cənubun dəqiq istiqaməti pusula ilə təyin edilir. Pusulanın maqnit iynəsi həmişə maqnit şimalına yönəlir və bunun əks istiqaməti cənubdur. Cənub qütbü cənub yarımkürəsinin ən cənub nöqtəsidir və Antarktida qitəsində yerləşir.

Cənub Səma Qütbü

Cənub səma qütbü Yerin ekvatorunun cənub yarımkürəsindən müşahidə edilə bilən səma qütbüdür. Cənub yarımkürəsində əsas ulduz bələdçisi Cənubi Xaç (Crux) bürcüdür, şimalda isə Şimal Ulduzuna (Polaris) bənzər sabit bir ulduz yoxdur.