İğdır ili (türk. Iğdır ili) — Türkiyənin şərqində, Şərqi Anadolu regionunda inzibati–ərazi vahidi. Şimalda, şimal–şərqdə və şərqdə Ermənistan Respublikasının Ar

İğdır ili
İğdır ili
	türk. Iğdır ili
	39°53′37″ şm. e. 43°59′52″ ş. u.HGYO
Ölkə	Türkiyə
Daxildir	Şərqi Anadolu regionu
İnzibati mərkəz	İğdır
Vali	Davut Haner
Tarixi və coğrafiyası
Sahəsi	3 587.81 km²
Hündürlük	895 m
Saat qurşağı	UTC+2, yayda UTC+3
Əhalisi
Əhalisi	192 056 nəfər (2014)
Əhalinin sıxlığı	5.353 nəfər/km²
Etnik tərkib	Azərbaycanlılar, Kurmanclar və s.
Rəqəmsal identifikatorlar
ISO kodu	TR-76
Telefon kodu	+90 476
Poçt indeksi	76000–76999
İnternet domeni	.tr
Avtomobil nömrəsi	76
	Rəsmi sayt
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

İğdır ili (türk. Iğdır ili) — Türkiyənin şərqində, Şərqi Anadolu regionunda inzibati–ərazi vahidi. Şimalda, şimal–şərqdə və şərqdə Ermənistan Respublikasının Ararat mərzi, cənub–şərqdə Azərbaycan Respublikasının Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonu və İran İslam Respublikasının Qərbi Azərbaycan ostanının Maku şəhristanı, cənubda Ağrı ilinin Doğubəyazid və Daşlıçay ilçələri, cənub–qərbdə və qərbdə Ağrı ilinin Mərkəz ilçəsi, qərbdə və şimal–qərbdə Qars ilinin Kağızman ilçəsi, şimal–qərbdə isə Qars ilinin Diqor ilçəsi ilə həmsərhəddir. İnzibati mərkəzi İğdır şəhəridir. İğdır ilinin Ermənistanla sərhəd xəttinin uzunluğu 51 km, Azərbaycanla 15 km, İranla isə 49 km təşkil edir.

Tarixi

7 noyabr 1982–ci ildə qəbul edilmiş və hazırda qüvvədə olan Türkiyə Respublikası Konstitusiyasının 126–cı maddəsinə əsasən ölkə I dərəcəli inzibati vahid olan illərə bölünür. İğdır 27 may 1992-ci ildə TBMM-nin qəbul etdiyi 3806 saylı qanunla Qars ilindən ayrılaraq Türkiyənin 76-cı vilayəti olmuşdur.Azərbaycanla sərhəd yeganə Türkiyə ilidir.

İğdır ili 1992-ci ildə Qars ilindən İğdır (yaranmasından bir müddət sonra ilin yaradılması haqqında qanunun müvafiq bəndinə uyğun olaraq İğdır ilçəsi ərazisi və əhalisinin bir qismi hesabına Qaraqoyunlu ilçəsi təşkil edildi), Duzluca və Aralıq ilçələri əsasında təşkil edilmişdir. Hər üç ilçə 1920-ci ildə yaradılmışdı (1920-ci ildən 1927-ci ildək İğdır nahiyyəsi, Aralıq nahiyyəsi və Qulp/Duzluca nahiyyəsi adlanırdılar, 1927-ci ildə nahiyyələr dəyişdirilərək ilçə adlandırıldılar). Bu tarixdə illərin tərkibinə daxil edilən ilçələr qəza adlanırdı və onlar da daha kiçik vahid olan nahiyyələrə bölünürdülər. Beləliklə 1920-ci ildə yeni yaradılan Bəyazid ili Bəyazid (Bəyazid və Musun nahiyyələri), Diyadin (Diyadin və Daşlıçay nahiyyələri), İğdır (İğdır və Aralıq nahiyyələri), Qulp/Duzluca (Qulp/Duzluca və Uqurcu/Bernaut nahiyyələri), Qarakösə (Qarakösə və Hamur nahiyyələri), Torpaqqala/Eleşgird (Torpaqqala/Eleşgird nahiyyəsi) və Tütək/Antəb (Tütək/Antəb və Sepki nahiyyələri) qəzalarından ibarət idi. Bu qəzalarda şəhər və qəsəbələrdən başqa 754 kənd yerləşirdi və 1927-ci il siyahıya alması zamanı ildəki bütün yaşayış məntəqələrində cəmi təxminən 89 min nəfər insan yaşayırdı.

Iğdır soyqırımı

Bu soyqırım 20-ci əsrin əvvəllərində olmuşdur. Bu soyqırımın əsas təşkilatşısı erməni polkovniki Drodur. Həmin soyqırım zamanı 500 qadın, 200 uşaq və 800-dən çox yaşlı insan qətlə yetirilmişdir.

Coğrafi mövqeyi

İqlimi quraqdır. Ən hündür dağı İğdır dağıdır. Hündürlüyü 2093 metrdir. Bu dağ Ermənistanın Vedi, Masis, Arşataş, Ararat rayonlarından görsənir. İlin mərkəzi çökək ərazidə yerləşir, lakin ətrafı dağlarla örtülmüşdür.

İqlimi

Aylar	Oca	Şub	Mar	Nis	May	Haz	Tem	Ağu	Eyl	Eki	Kas	Ara	Yıl
Ort. En Yüksek °C	2,6	5,6	12,8	20,1	24,3	29,4	33,7	34,4	29,1	21,2	12,6	4,9	?
Ort. En Düşük °C	-7,3	-4,9	0,1	6,5	10,5	14,3	18,3	17,7	12,2	6,1	0,2	-4,2	?
Ort. Güneşlenme Süresi(saat)	2,7	4,1	5,4	6,1	7,5	9,6	10,1	9,9	8,5	6,3	4,3	2,4	?
Yağışlı Gün Sayısı	5,8	6,5	7,6	11,2	15,0	10,6	5,5	4,1	4,0	8,3	6,9	6,2	?
kaynak: www.meteor.gov.tr 2007-09-27 at the Wayback Machine

İnzibati bölgü

Türkiyə Statistika Qurumunun rəsmi məlumatına görə 31 dekabr 2014–cü il tarixinə olan vəziyyətə əsasən İğdır ili inzibati cəhətdən 4 ilçəyə bölünür. Şəhər hesab edilən ilçə mərkəzlərndən başqa ilin ərazisində boş olanlar da sayılmaqla 162 kənd yerləşir.

Əhalisi

Sayın dinamikası

Tarix	Daimi əhali	Tarix	Daimi əhali	Tarix	Daimi əhali
28.10.1927	34840	25.10.1970	112256	31.12.2008	184025
20.10.1935	45648	26.10.1975	130338	31.12.2009	183486
20.10.1940	46669	12.10.1980	127438	31.12.2010	184418
21.10.1945	49115	20.10.1985	141490	31.12.2011	188857
22.10.1950	56882	21.10.1990	142601	31.12.2012	190409
23.10.1955	70951	30.10.1997	145411	31.12.2013	190424
23.10.1960	85041	22.10.2000	168634	31.12.2014	192056
24.10.1965	96652	31.12.2007	181866

İlçə	21.10.1990	22.10.2000	31.12.2007
Mərkəz	79306	102648	119432
Duzluca	28886	25954	25682
Aralıq	17983	21747	22155
Qaraqoyunlu	16426	18285	14597

İlçə	31.12.2008	31.12.2009	31.12.2010
Mərkəz	121848	122780	123570
Duzluca	25739	25042	24996
Aralıq	22165	21674	21810
Qaraqoyunlu	14273	13990	14042

İlçə	31.12.2011	31.12.2012	31.12.2013
Mərkəz	127609	128976	130134
Duzluca	24769	24648	24393
Aralıq	22425	22521	21881
Qaraqoyunlu	14054	14264	14016

Yerləşməsi

Tarix	Şəhər əhalisi	Kənd əhalisi	Ümumi əhali
21.10.1990	55547	87054	142601
22.10.2000	81852	87052	168634
31.12.2007	97054	84812	181866
31.12.2008	94407	89618	184025
31.12.2009	94685	88801	183486
31.12.2010	95550	88868	184418
31.12.2011	99550	89307	188857
31.12.2012	101483	88926	190409
31.12.2013	102154	88270	190424
31.12.2014	105276	86780	192056

Tarix	İğdır şəhəri	Duzluca şəhəri	Aralıq şəhəri	Qaraqoyunlu şəhəri
21.10.1990	38917	7698	4822	4110
22.10.2000	59880	8827	8115	4760
31.12.2007	75927	11239	7239	2649
31.12.2008	75824	9790	6361	2432
31.12.2009	76950	9203	6098	2434
31.12.2010	77912	8959	6201	2478
31.12.2011	81162	8993	6775	2620
31.12.2012	82656	9177	6986	2664
31.12.2013	83944	9175	6393	2642
31.12.2014	86567	9586	6497	2626

Sıxlığı

İlçə	Ərazi (km²–lə)	Daimi əhali (31.12.2014)	Sıxlıq (nəfər/km²)
Mərkəz	1 431.17	132 110	92.31
Duzluca	1 253.5	24174	19.29
Aralıq	709.23	21 843	30.80
Qaraqoyunlu	193.91	13 929	71.83
Cəmi	3 587.81	192 056	53.53

Yaş və gender strukturu

"Ünvana əsaslanan əhali qeydiyyatı sistemi" hesablamalarının 31 dekabr 2014–cü il tarixinə olan yekunlarına istinadən Türkiyə Statistika Qurumunun yayımladığı məlumatlara əsasən İğdır ilinin daimi əhalisinin yaş və gender strukturu:

Yaş qrupu	Kişilər	Qadınlar	Cəmi	%
0 – 4	11040	10295	21335	11.11
5 – 9	10073	9472	19545	10.18
10 – 14	10776	10071	20847	10.85
15 – 19	10638	9965	20603	10.73
20 – 24	9694	8128	17822	9.28
25 – 29	8367	7615	15982	8.32
30 – 34	7793	7059	14852	7.73
35 – 39	6005	5398	11403	5.94
40 – 44	5735	5343	11078	5.77
45 – 49	4299	3857	8156	4.25
50 – 54	4075	4033	8108	4.22
55 – 59	3233	3177	6410	3.34
60 – 64	2432	2785	5217	2.72
65 – 69	1825	2044	3869	2.01
70 – 74	1104	1295	2399	1.25
75 – 79	845	1069	1914	1.00
80 – 84	668	889	1557	0.81
85 – 89	203	426	629	0.33
90 +	103	227	330	0.17
Cəmi	98908	93148	192 056	100.00

Miqrasiya

Tarix	İmmiqrantlar	Emmiqrantlar	+ / -	%
2007 — 2008	5559	9356	– 3.797	– 20.42
2008 — 2009	5179	7986	– 2807	– 15.18
2009 — 2010	6667	8353	– 1686	– 9.10
2010 — 2011	6915	8579	– 1664	– 8.77
2011 — 2012	6429	8632	– 2203	– 11.50
2012 — 2013	6882	9779	– 2897	– 15.10
2013 — 2014	7407	9453	– 2046	– 10.59

Dil

1927–ci il siyahıyaalınmasına əsasən Qars vilayətinin İğdır qəzasında danışılan dillər:

Dil	Kişilər	%	Qadınlar	%	Cəmi	%
Türk dili	7291	54.48	6054	51.20	13345	52.94
Kürd dili	6080	45.43	5770	48.79	11850	47.01
Çərkəz dili	1	0.00	0	0	1	0.00
Digər	12	0.09	1	0.01	13	0.05
Cəmi	13384	100.00	11825	100.00	25209	100.00

Hazırda il əhalisi əsasən türkcə və qismən kürd dilində danışır.

Yerli özünüidarə

Dördü şəhər (İğdır, Duzluca, Aralıq və Qaraqoyunlu) bələdiyyəsi, dördü isə kənd (Xəlfəli, Xoşxəbər, Mələkli və Daşburun) bələdiyyəsi (türklər ona qısaldımış şəkildə belde - də deyirlər) olmaqla ilçədə səkkiz bələdiyyə vardır.

İqtisadiyyat

Pambıqçılıq, taxılçılıq, heyvandarlıq, ərikçilik, ağ ərikçilik, şaftalıçılıq və başqa müəssisələr fəaliyyət göstərir. İlk dəfə İğdırda Şalağı adlı ərik növü yaradılmışdır.

Kənd təsərrüfatı

Burada kənd təsərrüfatı çox inkişaf etmişdir. Məsələn, burada Mor Qaraman adlı qoyun növü vardır.

İdman

İğdırda 1 futbol klubu, 2 kəndirdartma klubu, 1 güləş klubu fəaliyyət göstərir.

Qardaş şəhərlər

Media

İğdırda 2008-ci ildə yaradılmış İğdır Tv yayımlanır.

Qeydlər

1927–ci illərə aid məlumatlar siyahıyaalınmaların yekunlarını, 2007–2014–cü illər üçün məlumatlar isə Cari hesablamalar tarixi.
Cari hesablamalar tarixi.
Cari hesablamalar tarixi.
Cari hesablamalar tarixi.
Cari hesablamalar tarixi.
İqdır qəzası indiki İğdır ilinin ərazisi müqayisə edilərsə hazırkı İğdır, Qaraqoyunlu və Aralıq ilçələrinin ərazisini əhatə etmişdir. 1927-ci il siyahıya almasına əsasən Qulp/Duzluca qəzasının eyni adlı nahiyəsində yaşayan əhali 9,631 nəfər olmuşdur. Sonradan 1927-ci ildəki İğdır qəzası və Qulp/Duzluca qəzasının eyni adlı nahiyyəsi əsasında İğdır ilinin təşkil edildiyini nəzərə alsaq demək münkündür ki, 1927-ci il siyahıya almasına zamanı İğdır ilinin indiki ərazilərində 34,840 nəfər əhali yaşamışdır.

Həmçinin bax

İğdır Soyqırım Abidəsi və Muzeyi
İğdırspor

[16] 1927–ci illərə aid məlumatlar siyahıyaalınmaların yekunlarını, 2007–2014–cü illər üçün məlumatlar isə Cari hesablamalar tarixi.

[17] Cari hesablamalar tarixi.

[18] Cari hesablamalar tarixi.

[37] Cari hesablamalar tarixi.

[38] Cari hesablamalar tarixi.

[52] İqdır qəzası indiki İğdır ilinin ərazisi müqayisə edilərsə hazırkı İğdır, Qaraqoyunlu və Aralıq ilçələrinin ərazisini əhatə etmişdir. 1927-ci il siyahıya almasına əsasən Qulp/Duzluca qəzasının eyni adlı nahiyəsində yaşayan əhali 9,631 nəfər olmuşdur. Sonradan 1927-ci ildəki İğdır qəzası və Qulp/Duzluca qəzasının eyni adlı nahiyyəsi əsasında İğdır ilinin təşkil edildiyini nəzərə alsaq demək münkündür ki, 1927-ci il siyahıya almasına zamanı İğdır ilinin indiki ərazilərində 34,840 nəfər əhali yaşamışdır.

İğdır ili
türk. Iğdır ili


39°53′37″ şm. e. 43°59′52″ ş. u.^HGYO
Ölkə	Türkiyə
Daxildir	Şərqi Anadolu regionu
İnzibati mərkəz	İğdır
Vali	Davut Haner
Tarixi və coğrafiyası
Sahəsi	3 587.81 km²
Hündürlük	895 m
Saat qurşağı	UTC+2, yayda UTC+3
Əhalisi
Əhalisi	192 056 nəfər (2014)
Əhalinin sıxlığı	5.353 nəfər/km²
Etnik tərkib	Azərbaycanlılar, Kurmanclar və s.
Rəqəmsal identifikatorlar
ISO kodu	TR-76
Telefon kodu	+90 476
Poçt indeksi	76000–76999
İnternet domeni	.tr
Avtomobil nömrəsi	76
Rəsmi sayt


Vikianbarda əlaqəli mediafayllar